Shloka 16
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः
The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī
पिण्ड-दानके आरम्भमें पहले अग्नि और सोमके लिये जो दो भाग दिये जाते हैं
piṇḍa-dānake ārambhe pūrvam agnaye somāya ca ye dvau bhāgau dīyete, tayoḥ mantrau kramaśaḥ— “agnaye kavyavāhanāya svāhā”, “somāya pitṛmate svāhā” | yā strī rajasvalā syāt athavā yasyāḥ ubhau karṇau badhirau, sā śrāddhe na sthāpayitavyā | anyavaṃśyāṃ striyam api śrāddhakarmāṇi na gṛhṇīyāt || jalaṃ prataramāṇaḥ kīrtayet pitāmahān | nadīm āsādya kurvīta pitṝṇāṃ piṇḍatarpaṇam ||
Wika ni Bhishma: Sa pasimula ng pag-aalay ng mga bilog na kanin para sa mga ninuno (piṇḍa-dāna), unang itinatakda ang dalawang bahagi para kina Agni at Soma, na may mga mantra ayon sa pagkakasunod: “Handog kay Agni, tagapagdala ng alay sa mga ninuno—svāhā,” at “Handog kay Soma, na kaugnay ng mga Ama (Pitṛ)—svāhā.” Ang babaeng may buwanang dalaw, o yaong bingi sa magkabilang tainga, ay hindi dapat panatilihin sa ritwal na śrāddha; ni hindi rin dapat isama sa mga gawain ng śrāddha ang babaeng mula sa ibang angkan. Habang tumatawid sa tubig, dapat bigkasin ang mga pangalan ng mga lolo sa angkan; at pagdating sa pampang ng ilog, dapat isagawa ang pag-aalay ng piṇḍa at ang pagbubuhos ng tubig na handog (tarpana) para sa mga ninuno.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage lays out procedural dharma for śrāddha: offerings are first dedicated to Agni and Soma with specific mantras, and the rite is to be conducted with prescribed eligibility and purity norms; ancestor offerings (piṇḍa and tarpana) are especially appropriate at a riverbank, with remembrance of forefathers.
Bhishma is instructing on ancestral rites—how to begin piṇḍa-dāna with Agni and Soma oblations, who should not be included in the śrāddha setting, and how one should remember the forefathers while crossing water and then perform piṇḍa and tarpana upon reaching a river.