Shloka 186
Nakṣatra-yoga-anusāreṇa Dāna-vidhiḥ
Gifts prescribed according to lunar mansions and yogas
दमस्त्यागो धृति: सत्यं भवत्यवभूथाय ते । सब प्राणियोंके प्रति अहिंसाका भाव रखना
damo tyāgo dhṛtiḥ satyaṁ bhavaty avabhūthāya te | sarva-prāṇiṣu cāhiṁsā-bhāvaḥ sarvebhyo yathā-yogya-bhāga-pradānaṁ indriya-saṁyamaḥ tyāgaḥ dhairyaṁ satyam—ete guṇās te yajñānte kriyamāṇasya avabhūtha-snānasya phalaṁ dāsyanti ||
Wika ni Bhishma: “Ang pagpipigil sa sarili, pagtalikod, katatagan, at katotohanan—ang mga ito ang magiging tunay na bunga sa iyo, na wari’y bunga ng pangwakas na paliligo ng sakripisyo, ang avabhṛtha. Ang magtaglay ng diwa ng ahimsa sa lahat ng nilalang, ang maghandog sa bawat isa ng nararapat na bahagi ayon sa karapat-dapat, ang maghari sa mga pandama, ang magsanay ng pagbibigay at pagbitaw, ang manatiling matiisin at matatag, at ang magsalita ng totoo—ang mga birtud na ito mismo ang nagbubunga ng meritong hinahanap ng mga tao sa dulo ng paliligo ng ritwal.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that ethical virtues—non-violence toward all beings, giving each their due, sense-control, renunciation, patience/fortitude, and truth—are the real ‘fruit’ of ritual acts. Inner discipline and moral conduct are presented as equal to (or the true completion of) the external sacrificial conclusion.
In Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he reframes sacrificial merit: instead of focusing on the external avabhūtha bath at a yajña’s end, he emphasizes that the lasting completion of religious life is achieved through sustained moral qualities and compassionate conduct.