दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
कृतं चाप्यकृतं किंचित् कृते कर्मणि सिद्ध्यति | सुकृतं दुष्कृतं कर्म न यथार्थ प्रपद्यते
kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ kiñcit kṛte karmaṇi siddhyati | sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ karma na yathārthaṃ prapadyate ||
Wika ni Bhīṣma: Maging ang nagawa na ay maaaring, sa ilang bahagi, maging tila hindi nagawa kapag may mas makapangyarihang pagsisikap na isinagawa; ang matinding pagsisikap na iyon ang nagiging mabisa at siyang nagbubunga. Kaya ang mga gawa—mabuti man o masama—ay hindi laging nagbibigay ng bunga sa tuwirang paraang ganap na katumbas, sapagkat maaari itong mapawalang-bisa o mahubog muli ng mas malakas na pagsisikap sa kasalukuyan.
भीष्म उवाच
Bhīṣma emphasizes the primacy of strong present effort (puruṣārtha): a powerful undertaking can neutralize or eclipse earlier actions, so the fruits of good or bad deeds may not manifest in a simple, one-to-one manner.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and moral causality. Here he explains how outcomes depend not only on past karma but also on the intensity of current initiative, which can redirect what would otherwise be expected results.