Shloka 24
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
न दैवतानि लोके5स्मिन् व्यापारं यान्ति कस्यचित् । व्यासडूं जनयन्त्युग्रमात्माभिभवशड्कया
na daivatāni loke 'smin vyāpāraṃ yānti kasyacit | vyāsaduṃ janayanty ugraṃ ātmābhibhavaśaṅkayā ||
Wika ni Bhīṣma: Sa mundong ito, ang mga diyos ay hindi tuwirang nakikialam sa mga gawain ng sinuman. Sa halip, sa takot na ang isang tunay na banal at matuwid na tao ay makahigit sa kanila, maaari nilang pag-alabin sa kanyang loob ang isang mabagsik na pagkakapit ng pagnanasa—upang sumulpot ang mga hadlang sa kanyang pagsasagawa ng dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse cautions that ethical and spiritual life should not rely on expectations of divine endorsement or intervention; even subtle temptations—like intense attachment—can arise and obstruct dharma, so vigilance and self-mastery are essential.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Anuśāsana Parva, explains a moral-psychological dynamic: deities are not portrayed as managing each person’s karmic affairs; instead, obstacles such as powerful attachment may arise, disrupting a virtuous person’s steady pursuit of righteousness.