Previous Verse
Next Verse

Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 27

अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः

Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission

पुनरेव च विप्रर्षि: प्रोवाच कुशिकं नूपम्‌ | सभार्यों मां रथेनाशु वह यत्र ब्रवीम्यहम्‌

punar eva ca viprarṣiḥ provāca kuśikaṃ nṛpam | sa-bhāryo māṃ rathenāśu vaha yatra bravīmy aham ||

Wika ni Bhishma: “Pagkaraan, muling nagsalita ang brahmarshi kay Haring Kushika: ‘Kasama ang iyong asawa, ipahila ninyo ang inyong sarili sa karwahe at dalhin ninyo ako nang mabilis saanman ko iutos.’” Sa salaysay, ang utos na ito’y kasunod ng masusing paglilingkod at pagsubok; nang wala siyang makita ni katiting na pagkukulang sa asal ng hari, lalo niyang pinatindi ang pagsubok upang ipakita ng pinuno ang di-matitinag na kababaang-loob, pagsunod, at pagpipigil-sa-sarili—mga birtud na itinataas higit sa dangal at aliw ng pagkahari.

पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
विप्रर्षिःthe brahmin-sage
विप्रर्षिः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्रर्षि
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
कुशिकम्to/at Kushika (the king)
कुशिकम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुशिक
FormMasculine, Accusative, Singular
नृपम्the king
नृपम्:
Karma
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Accusative, Singular
he
:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भार्यःwife
भार्यः:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
रथेनby/with a chariot
रथेन:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Singular
आशुquickly
आशु:
TypeIndeclinable
Rootआशु
वहcarry/drive (me)
वह:
TypeVerb
Rootवह्
FormImperative, 2, Singular, Parasmaipada
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
ब्रवीमिI say/tell
ब्रवीमि:
TypeVerb
Rootब्रू
FormPresent, 1, Singular, Parasmaipada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
B
Brahmarshi (Chyavana)
K
King Kushika
K
Kushika's wife
C
Chariot (ratha)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic discipline through humility and service: even a king must restrain ego and submit to righteous testing by a sage, showing that inner virtue and obedience to ethical authority outweigh status and comfort.

After being served and observed, the sage addresses King Kushika again and orders him—along with his wife—to yoke themselves to a chariot and carry the sage swiftly wherever he commands, escalating the test of the king’s patience, devotion, and self-control.