Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 31
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
यद्च्छयोपसम्पन्नैर्यज्ञसा धुबहिष्कृतै: । बाह्या बाह्ौौश्व जायन्ते यथावृत्ति यथाश्रयम्
yadṛcchayopasampannair yajñasādhubahiṣkṛtaiḥ | bāhyā bāhyauś ca jāyante yathāvṛtti yathāśrayam ||
Wika ni Bhishma: “Mula sa mga taong dahil sa kapritso lamang ay nakikipag-ugnayan sa mga babae ng ibang varṇa nang hindi isinasaalang-alang ang kapanganakan at nararapat—at yaong inaalisan ng karapatan sa mga yajña at itinataboy sa samahan ng mga banal—mula sa gayong mga nasa labas ng kaayusan nagmumula ang mga pangkat na itinuring na tagalabas at itinakwil. Ang mga anak na halong lahi ay kumakapit sa sari-saring kabuhayan at naghahanap ng masisilungan kung saan nababagay sa kanilang hilig, kumikilos ayon sa sariling gawi at kalagayan, hindi ayon sa itinatag na dharma.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma links social and ritual exclusion to disregard for prescribed marital and ethical norms, stating that unions formed merely by personal whim and outside accepted dharma lead to socially marginal offspring who then live by varied, self-chosen livelihoods and supports.
In Anushasana Parva, Bhishma continues instructing Yudhishthira on dharma. Here he comments on the outcomes of improper inter-varṇa unions and the resulting communities’ social position, occupations, and dependence, framing it as a consequence of being barred from yajña and from the company of the righteous.