Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Vipula’s Yogic Protection of the Guru’s Household (विपुलस्य योगरक्षा / Vipulasya Yogarakṣā)

अन्तक: पवनो मृत्यु: पातालं वडवामुखम्‌ | क्षुरधारा विषं सर्पों वल्विरित्येकतः स्त्रिय:

antakaḥ pavano mṛtyuḥ pātālaṃ vaḍavāmukham | kṣuradhārā viṣaṃ sarpo valvir ity ekataḥ striyaḥ ||

Wika ni Bhīṣma: “Si Antaka (Yama), ang hangin, ang kamatayan, ang Pātāla, ang apoy na Vadavāmukha sa ilalim ng dagat, ang talim ng labaha, ang lason, ang ahas, at ang naglalagablab na apoy—ang lahat ng ito’y nasa isang panig bilang mga sanhi ng kapahamakan; at sa kabilang panig, ang mga babae lamang ay itinuturing na kapantay nila.”

अन्तकःDeath (the ender)
अन्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootअन्तक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पवनःwind
पवनः:
Karta
TypeNoun
Rootपवन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पातालम्the netherworld
पातालम्:
Karta
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
वडवामुखम्the mare-faced fire (submarine fire)
वडवामुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootवडवामुख (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षुरधाराrazor-edge (razor-blade)
क्षुरधारा:
Karta
TypeNoun
Rootक्षुरधारा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
विषम्poison
विषम्:
Karta
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
सर्पःsnake
सर्पः:
Karta
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
वल्विःfire (flame)
वल्विः:
Karta
TypeNoun
Rootवल्वि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एकतःon one side
एकतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएकतः
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karta
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
A
Antaka (Death)
V
Vāyu (Wind)
M
Mṛtyu (Death)
P
Pātāla
V
Vaḍavāmukha (submarine fire)
K
Kṣuradhārā (razor’s edge)
V
Viṣa (poison)
S
Sarpa (serpent)
A
Agni (fire)

Educational Q&A

The verse uses deliberate exaggeration to warn that uncontrolled attraction and careless conduct can be as ruinous as the most lethal forces; it presses the ethical lesson of vigilance, restraint, and discernment in relationships.

In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma is delivering moral counsel; here he lists archetypal agents of destruction and then compares them to the danger he associates with women, as part of a broader admonitory discourse on conduct and self-mastery.