Shloka 4
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
श्रीमहेश्वर बोले--तपोवनमें निवास करनेवाली देवि! तुम भूत और भविष्यको जाननेवाली
śrīmaheśvara uvāca—tapovane nivāsa-karaṇe devī! tvaṁ bhūta-bhaviṣya-jñā, dharma-tattva-vid, svayam api dharmācāra-parā ca. sundara-keśa-bhrū-lalāme satī-sādhvī himavān-kumārī! tvaṁ kārya-kuśalā, indriya-saṁyama-mano-nigraha-sampannā ca. tava ahaṁtā-mamatāyāḥ sarvathā abhāvaḥ; ataḥ varārohe! ahaṁ tvāṁ ekaṁ praśnaṁ pṛcchāmi. mama pṛṣṭe tvaṁ mama abhipreta-viṣayaṁ vada.
sāvitrī brahmaṇaḥ sādhvī, kauśikasya śacī satī; lakṣmīr viṣṇoḥ priyā bhāryā, dhṛtir bhāryā yamasya tu; mārkaṇḍeyasya dhūmorṇā, ṛddhir vaiśravaṇasya ca; varuṇasya gaurī bhāryā, sūryasya suvarcalā; candrasya rohiṇī sādhvī, agner bhāryā svāhā; kaśyapasya aditir bhāryā—etāḥ sarvāḥ pativratā devyaḥ. devī! tvaṁ etāḥ sarvāḥ sadā saṅgatā, etābhyaś ca dharma-vārtāṁ pṛṣṭavatī asi.
Wika ni Śrī Maheśvara: “O Diyosa na nananahan sa gubat ng pag-aayuno! Nalalaman mo ang nagdaan at ang darating; nauunawaan mo ang tunay na diwa ng dharma at ikaw mismo’y namumuhay ayon dito. O malinis at marangal na anak ni Himavān, na may magandang buhok at kilay! Ikaw ay bihasa sa gawain, puspos ng pagpipigil sa mga pandama at pagkapanginoon sa isip. Sa iyo’y walang bakas ng pagkamakasarili at pag-aangkin. Kaya, O ginang na marikit ang hubog, may itatanong ako; kapag ako’y nagtanong, sabihin mo ang aking ninanais malaman. Si Sāvitrī, ang banal na asawa ni Brahmā; si Śacī, ang tapat na asawa ni Indra (Kauśika); si Lakṣmī, ang minamahal na asawa ni Viṣṇu; si Dhṛti, asawa ni Yama; si Dhūmorṇā, asawa ni Mārkaṇḍeya; si Ṛddhi, asawa ni Vaiśravaṇa (Kubera); si Gaurī, asawa ni Varuṇa; si Suvarcalā, asawa ni Sūrya; si Rohiṇī, ang malinis na kabiyak ni Candra; si Svāhā, asawa ni Agni; at si Aditi, asawa ni Kaśyapa—ang lahat ng mga diyosang ito’y mga pativratā, tapat sa kanilang mga asawa na parang sa isang diyos. O Diyosa, lagi kang nakikisama sa kanila at nagtatanong sa kanila tungkol sa dharma.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage frames dharma as lived discipline: true virtue is marked by self-restraint (control of senses and mind) and inner purity (absence of ego and possessiveness). It also presents a traditional ethical ideal—pativratā-dharma—by listing exemplary divine wives as models of steadfastness and righteous conduct.
Maheśvara addresses the Goddess in an ascetic forest setting, praises her spiritual qualifications, and prepares to question her. He then cites a roster of renowned virtuous wives (of gods and sages), noting that she has associated with them and learned dharma through their counsel—setting the stage for a discussion on righteous conduct.