Shloka 48
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
(क्षत्रियास्तु ततो देवि द्विजानां पालने स्मृता: । यदि न क्षत्रियो लोके जगत् स्यादधरोत्तरम् ।।
kṣatriyās tu tato devi dvijānāṃ pālane smṛtāḥ | yadi na kṣatriyo loke jagat syād adharottaram || rakṣaṇāt kṣatriyair eva jagad bhavati śāśvatam || samyag guṇahito dharmo dharmaḥ paurahitakriyā | vyavahārasthitir nityaṃ guṇayukto mahīpatiḥ || prajāḥ pālayate yo hi dharmeṇa manujādhipaḥ | tasya dharmārjitā lokāḥ prajā-pālana-saṃcitāḥ ||
Wika ni Mahādeva: “Kaya nga, O Diyosa, ang mga kṣatriya ay inaalala bilang yaong masigasig sa pag-iingat sa mga ‘dalawang ulit na isinilang’ (dvija). Kung wala ang kṣatriya sa daigdig, mababaligtad ang kaayusan ng mundo at sasambulat ang kaguluhan. Sa pagprotekta ng mga kṣatriya nananatiling matatag ang sanlibutan. Para sa isang hari, ang dharma ay ang wastong paglinang ng mararangal na katangian at ang mga gawaing nagtataguyod ng kapakanan ng mga mamamayan; ang marangal na pinuno ay dapat laging nakatindig sa makatarungan at ayon-sa-batas na asal. Ang pinunong nag-iingat sa kanyang nasasakupan alinsunod sa dharma ay makakamtan ang mga dakilang daigdig—na napagwawagian sa dharma at naiipon sa bisa ng kabutihang dulot ng pag-iingat sa bayan.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines rājadharma: the Kṣatriya’s essential role is protection—especially safeguarding the social-religious order represented by the twice-born—and the king’s dharma is to cultivate virtues, act for public welfare, and uphold just legal conduct; such protection yields spiritual merit and higher realms.
Śrī Mahādeva addresses Devī, explaining why Kṣatriyas are indispensable to the stability of the world and then specifying what counts as dharma for a ruler: welfare-oriented action, virtue, and consistent justice in public dealings, culminating in the reward gained by a king who protects his subjects righteously.