Shloka 22
अध्याय १२८: शिव–उमा संवादः — तिलोत्तमा, श्मशान-मेध्यता, तथा चातुर्वर्ण्य-धर्मः
Chapter 128: Śiva–Umā Dialogue—Tilottamā, the Ritual Valence of the Śmaśāna, and the Fourfold Duty-Code
(सुदुर्विनीत: पुत्रो वा जामाता वा प्रमार्जक: । दारा वा प्रतिकूलास्ते तेनासि हरिण: कृश: ।।
sudurvinītaḥ putro vā jāmātā vā pramārjakaḥ | dārā vā pratikūlāste tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
bhrātaro'tīva viṣamāḥ pitā vā kṣutkṣato mṛtaḥ | mātā jyeṣṭho gururvāpi tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
brāhmaṇo vā hato gaurvā brahmasvaṃ vā hṛtaṃ purā | devasvaṃ vādhikaṃ kāle tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
hṛtadāro'tha vṛddho vā loke dviṣṭo'tha vā naraiḥ | avijñānena vā vṛddhastenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
vārthakārthaṃ dhana dṛṣṭvā svāṃ śrīrvāpi paraiḥ hṛtā | vṛttirvā durjanāpekṣā tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
iṣṭabhāryasya te nūnaṃ prātiveśyo mahādhanaḥ | yuvā sulalitaḥ kāmī tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
Wika ng Brahmana: “Marahil ang iyong anak ay walang disiplina; o ang iyong manugang ay isang ‘tagawalis’ na winalis palabas ang yaman ng iyong sambahayan; marahil ang iyong asawa ay salungat ang ugali—kaya ikaw ay lalo pang pumapayat at namumutla. O marahil ang iyong mga kapatid ay labis na tuso at baluktot; o ang iyong ama’y namatay na pinahina ng gutom; o ang iyong ina, ang nakatatandang kapatid, o ang iyong mga guro ay pumanaw rin nang gayon—kaya ikaw ay payat at maputla. O marahil minsan ay nakapatay ka ng isang Brahmana o ng isang baka; o noon ay nagnakaw ka ng ari-arian ng mga Brahmana; o sa isang panahon ay kumuha ka nang labis sa pag-aari ng mga diyos—kaya ikaw ay payat at maputla. O marahil ang iyong asawa ay dinukot; o ikaw ay tumanda na; o ang mga tao sa daigdig ay nagsimulang mamuhi sa iyo; o ikaw ay ‘lumaki’ sa kamangmangan—kaya ikaw ay payat at maputla. O, nang makita nilang may ipon kang yaman para sa katandaan, inagaw ng iba ang sarili mong kasaganaan; o para sa ikabubuhay, kailangan mong umasa sa masasamang tao—kaya ikaw ay payat at maputla. O tunay nga, dahil may minamahal kang asawa, may naninirahang malapit sa iyo na kapitbahay na napakayaman—batang-bata, guwapo, at mapagnasa—kaya ikaw ay payat at maputla.”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The passage probes the moral and social causes behind a person’s visible decline: domestic disorder, dependence on the wicked, social hatred, and especially grave transgressions like harming a Brahmin or cow or stealing sacred property. It implies that inner ethical failure and unresolved wrongdoing manifest outwardly as anxiety, loss of vitality, and misfortune.
A Brahmin addresses a man who appears emaciated and pale, offering a series of possible explanations—ranging from family troubles and bereavement to theft, abduction, old age, social enmity, and serious sins. The repeated refrain ‘therefore you are thin and pale’ functions as a diagnostic, pressing the listener toward self-examination and confession of the true cause.