Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 836
Adhyāya 122 — Śruta-vṛtta-yukta Brāhmaṇa and the Ethics of Dāna
Maitreya–Vyāsa Saṃvāda
चक्राक्रमेण भिन्नश्न कीट: प्राणान् मुमोच ह । व्यासजीके इस प्रकार कहनेपर उस कीड़ेने बहुत अच्छा कहकर उनकी आज्ञा स्वीकार कर ली और बीच रास्तेमें जाकर वह ठहर गया। इतनेहीमें वह विशाल छकड़ा अकस्मात् वहाँ आ पहुँचा और उसके पहियेसे दबकर चूर-चूर हो कीड़ेने प्राण त्याग दिये
cakrākrameṇa bhinnaśnaḥ kīṭaḥ prāṇān mumoca ha |
Wika ni Vyāsa: “Nadurog at napilas sa ilalim ng yapak ng gulong, ang insekto ay nagbitiw ng buhay.” Sa salaysay, ang nilalang—matapos tanggapin ang tagubilin ni Vyāsa—ay huminto sa daan; at biglang dumating ang isang malaking kariton, nilampasan ito ng gulong, at ito’y namatay. Ipinakikita ng pangyayaring ito ang tensiyong etikal sa pagitan ng layon at kinalabasan, at ang pagkamarupok ng buhay sa harap ng di-inaasahang puwersa, kahit kumikilos ang isa sa pagsunod o mabuting loob.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Even when one acts with assent or obedience, outcomes can be shaped by unforeseen circumstances; the passage invites reflection on compassion, carefulness toward vulnerable beings, and the complex interplay of intention, action, and consequence (karma) within dharma.
Vyāsa narrates that an insect, having accepted an instruction and pausing on the road, is suddenly run over by a large cart; crushed under the wheel’s tread, it dies.