Shloka 24
Adhyāya 122 — Śruta-vṛtta-yukta Brāhmaṇa and the Ethics of Dāna
Maitreya–Vyāsa Saṃvāda
तिर्यग्योन्या: शूद्रताम भ्युपैति शूद्रो वैश्य॑ क्षत्रियत्वं च वैश्य: । वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं स्वर्ग पुण्यं ब्राह्मण: साधुवृत्त:
tiryagyonyāḥ śūdratām abhyupaiti śūdro vaiśyaṃ kṣatriyatvaṃ ca vaiśyaḥ | vṛttaślāghī kṣatriyo brāhmaṇatvaṃ svargaṃ puṇyaṃ brāhmaṇaḥ sādhuvṛttaḥ ||
Wika ni Vyāsa: Ang nilalang na isinilang sa sinapupunan ng hayop, kapag ito’y umaangat sa landas ng paglalakbay nito, una munang nakakamit ang kalagayang Śūdra. Ang Śūdra ay nagkakamit ng kapanganakan sa mga Vaiśya; ang Vaiśya ay nagkakamit ng kapanganakan sa mga Kṣatriya; at ang Kṣatriya na pinupuri dahil sa matuwid na asal ay nagkakamit ng kapanganakan bilang Brāhmaṇa. Pagkaraan, ang Brāhmaṇa na matatag sa mabuting gawi ay nakararating sa langit na hitik sa kabutihang-loob at gantimpala. Ipinapakita ng siping ito na ang pag-angat ay hindi lamang usapin ng ranggo, kundi isang landasing moral na pinamamahalaan ng asal at naipong merito.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical ladder of rebirth: upward movement from non-human birth through human social categories is linked to merit and especially to good conduct (vṛtta/ācāra). The culminating reward is not merely higher birth but the attainment of puṇya-bearing svarga for the sādhuvṛtta Brāhmaṇa.
Vyāsa is speaking in Anuśāsana Parva, giving didactic instruction about dharma and the fruits of conduct. Here he outlines a schematic progression of births—animal to Śūdra to Vaiśya to Kṣatriya to Brāhmaṇa—and then heaven for the Brāhmaṇa established in good conduct.