Shloka 20
Adhyāya 119: Vyāsa–Kīṭa-saṃvāda
Tapas-bala and karmic ascent across yoni
आत्मौपम्येन मन्तव्यं बुद्धिमद्धिः कृतात्मभि: । मृत्युतो भयमस्तीति विदुषां भूतिमिच्छताम्
ātmaupamyena mantavyaṃ buddhimadbhiḥ kṛtātmabhiḥ | mṛtyuto bhayam astīti viduṣāṃ bhūtim icchatām ||
Wika ni Bhīṣma: Ang marurunong at may pagpipigil-sa-sarili ay dapat humatol sa pamamagitan ng paghahambing sa sarili—na ituring ang lahat ng nilalang na gaya ng sarili. Kung maging ang mga pantas na naghahangad ng sariling kapakanan ay may takot pa rin sa kamatayan, paano hindi matatakot ang mga nilalang na walang sala, malusog, at nagnanais mabuhay kapag sila’y sapilitang pinapatay ng mga makasalanang taong ikinabubuhay ang laman?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Use ātmaupamya—placing oneself in another’s position—as an ethical test: since everyone fears death and seeks well-being, one should not cause fear and harm to other living beings, especially the innocent.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma and right conduct. Here he argues from a universal human experience—fear of death—to ground compassion toward all creatures and to condemn violent killing driven by appetite or livelihood.