Adhyaya 117

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ श्लोक मिलाकर कुल ३५ श्लोक हैं) अपन प्रात छा अर: त्रयोदशाधिकशततमो< ध्याय: बृहस्पतिजीका युधिष्ठिरको अहिंसा एवं धर्मकी महिमा बताकर स्वर्गलोकको प्रस्थान युधिछिर उवाच अहिंसा वैदिकं कर्म ध्यानमिन्द्रियसंयम: । तपो<थ गुरुशुश्रूषा कि श्रेय: पुरुष प्रति

Wika ni Yudhiṣṭhira: “Ang ahiṃsā (di-panliligalig), ang mga gawaing itinakda ng Veda, ang pagninilay, ang pagpipigil sa mga pandama, ang pagtitika (tapas), at ang tapat na paglilingkod sa guro—sa mga ito, alin ang tunay na pinakamataas na kabutihan para sa tao?”

Verse 2

युधिष्ठिरने पूछा--भगवन्‌! अहिंसा, वेदोक्त कर्म, ध्यान, इन्द्रिय-संयम, तपस्या और गुरु-शुश्रूषा--इनमेंसे कौन-सा कर्म मनुष्यका (विशेष) कल्याण कर सकता है ।। ब॒हस्पतिर्वाच सर्वाण्येतानि धर्म्याणि पृथग्द्वाराणि सर्वशः । शृणु संकीर्त्यमानानि षडेव भरतर्षभ

Tinanong ni Yudhiṣṭhira: “Kagalang-galang na ginoo, sa mga ito—ahiṃsā, mga tungkuling iniutos ng Veda, pagninilay, pagpipigil sa mga pandama, pagtitika, at paglilingkod sa guro—alin ang makapagdudulot ng natatanging kapakanan sa tao?” Sumagot si Bṛhaspati: “Lahat ng ito’y matuwid; bawat isa’y isang hiwalay na pintuan tungo sa dharma. Makinig ka habang inilalahad ko ang anim na ito, O pinakamarangal sa angkan ng Bharata.”

Verse 3

बृहस्पतिजीने कहा--भरतश्रेष्ठ! ये छः प्रकारके कर्म ही धर्मजनक हैं तथा सब-के- सब भिन्न-भिन्न कारणोंसे प्रकट हुए हैं। मैं इन छहोंका वर्णन करता हूँ; तुम सुनो ।। हन्त नि:श्रेयसं जन्तोरहं वक्ष्याम्यनुत्तमम्‌ । अहिंसापाश्रयं धर्म य: साधयति वै नर:,अब मैं मनुष्यके लिये कल्याणके सर्वश्रेष्ठ उपायका वर्णन करता हूँ। जो मनुष्य अहिंसायुक्त धर्मका पालन करता है, वह मोह, मद और मत्सरतारूप तीनों दोषोंको अन्य समस्त प्राणियोंमें स्थापित करके एवं सदा काम-क्रोधका संयम करके सिद्धिको प्राप्त हो जाता है

Wika ni Bṛhaspati: “O pinakadakila sa angkan ng Bharata, ang anim na gawang ito ang pinagmumulan ng dharma, at bawat isa’y lumitaw mula sa magkakaibang sanhi. Ngayon ay ipahahayag ko ang di-mapapantayang paraan tungo sa pinakamataas na kabutihan ng nilalang. Ang taong nagsasakatuparan ng dharmang nakasalig sa ahiṃsā ay nakakamit ang tunay na tagumpay—sa pag-ugat sa kamangmangan, kapalaluan, at inggit, at sa patuloy na pagpipigil sa pagnanasa at poot.”

Verse 4

त्रीन्‌ दोषान्‌ सर्वभूतेषु निधाय पुरुष: सदा । कामक्रोधौ च संयम्य ततः सिद्धिमवाप्नुते,अब मैं मनुष्यके लिये कल्याणके सर्वश्रेष्ठ उपायका वर्णन करता हूँ। जो मनुष्य अहिंसायुक्त धर्मका पालन करता है, वह मोह, मद और मत्सरतारूप तीनों दोषोंको अन्य समस्त प्राणियोंमें स्थापित करके एवं सदा काम-क्रोधका संयम करके सिद्धिको प्राप्त हो जाता है

Ang tao, sa patuloy na pagkilalang ang tatlong kapintasan—kamangmangan, kapalaluan, at inggit—ay matatagpuan sa lahat ng nilalang, at sa pagpipigil sa pagnanasa at poot, ay nakaaabot sa ganap na pagtatamo (siddhi).

Verse 5

अहिंसकानि भूतानि दण्डेन विनिहन्ति यः । आत्मन: सुखमन्विच्छन्‌ स प्रेत्य न सुखी भवेत्‌,जो मनुष्य अपने सुखकी इच्छा रखकर अहिंसक प्राणियोंको डंडेसे मारता है, वह परलोकमें सुखी नहीं होता है

Wika ni Yudhiṣṭhira: “Sinumang, sa paghahangad ng sariling aliw, ay humahampas at pumapatay ng mga nilalang na walang pananakit gamit ang pamalo, ay hindi makatatagpo ng ligaya pagkalipas ng kamatayan. Ang marahas na gawaing makasarili laban sa inosente ay nagbubunga ng pagdurusa sa kabilang daigdig, hindi ng kaginhawahan.”

Verse 6

आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति पूरुष: । न्यस्तदण्डो जितक्रोध: स प्रेत्य सुखमेधते,जो मनुष्य सब भूतोंको अपने समान समझता, किसीपर प्रहार नहीं करता (दण्डको हमेशाके लिये त्याग देता है) और क्रोधको अपने काबूमें रखता है, वह मृत्युके पश्चात्‌ सुख भोगता है

Wika ni Yudhiṣṭhira: “Ang taong itinuturing na kapantay ng sarili ang lahat ng nilalang—na isinantabi na ang pamalo ng pananakit at napagtagumpayan ang galit—ay pagkamatay ay nagkakamit at nananahan sa ligaya.”

Verse 7

सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यत: । देवा5पि मार्गे मुहान्ति अपदस्य पदैषिण:,जो सम्पूर्ण भूतोंका आत्मा है, अर्थात्‌ सबकी आत्माको अपनी ही आत्मा समझता है तथा जो सब भूतोंको समान भावसे देखता है, उस गमनागमनसे रहित ज्ञानीकी गतिका पता लगाते समय देवता भी मोहमें पड़ जाते हैं

Wika ni Yudhiṣṭhira: “Maging ang mga diyos ay nalilito kapag sinusubukang tuklasin ang landas ng marunong na naging mismong Sarili ng lahat ng nilalang—na tumitingin sa lahat nang may pantay na pagtanaw—at ang paggalaw ay lampas sa karaniwang pagparito at pag-alis. Ang tunay niyang landas ay hindi nasusukat sa panlabas na palatandaan.”

Verse 8

न तत्‌ परस्य संदध्यात्‌ प्रतिकूलं यदात्मन: । एष संक्षेपतो धर्म: कामादन्य: प्रवर्तते,जो बात अपनेको अच्छी न लगे, वह दूसरोंके प्रति भी नहीं करनी चाहिये। यही धर्मका संक्षिप्त लक्षण है। इससे भिन्न जो बर्ताव होता है, वह कामनामूलक है

Wika ni Yudhiṣṭhira: “Huwag gawin sa kapwa ang anumang sa sarili mo’y nakasasama o nakaiinis. Ito, sa maikling sabi, ang kahulugan ng dharma. Ang asal na salungat dito ay nagmumula sa kāma—pagnanasa—hindi sa katuwiran.”

Verse 9

प्रत्याख्याने च दाने च सुखदुःखे प्रियाप्रिये आत्मौपम्येन पुरुष: प्रमाणमधिगच्छति,माँगनेपर देने और इनकार करनेसे, सुख और दुःख पहुँचानेसे तथा प्रिय और अप्रिय करनेसे पुरुषको स्वयं जैसे हर्ष-शोकका अनुभव होता है, उसी प्रकार दूसरोंके लिये भी समझे

Wika ni Yudhiṣṭhira: “Sa pagtanggi o pagbibigay, sa pagdulot ng ligaya o pighati, at sa paggawa ng nakalulugod o nakaiinis, natatagpuan ng tao ang wastong sukat sa pamamagitan ng paghahambing sa kapwa sa sarili—naunawaang ang iba’y nakararanas din ng tuwa at dalamhati gaya niya.”

Verse 10

यथा पर: प्रक्रमते परेषु तथापरे प्रक्रमन्ते परस्मिन्‌ । तथैव ते<स्तूपमा जीवलोके यथा धर्मो नैपुणेनोपदिष्ट:,जैसे एक मनुष्य दूसरोंपर आक्रमण करता है, उसी प्रकार अवसर आनेपर दूसरे भी उसके ऊपर आक्रमण करते हैं। इसीको तुम जगत्‌में अपने लिये भी दृष्टान्त समझो। अतः किसीपर आक्रमण नहीं करना चाहिये। इस प्रकार यहाँ कौशलपूर्वक धर्मका उपदेश किया है

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kung paanong ang isang tao ay marahas na sumusugod laban sa iba, gayon din, kapag dumating ang pagkakataon, ang iba ay susugod din laban sa kanya. Ituring mo ito bilang halimbawa para sa iyong sarili sa daigdig ng mga nilalang na may buhay. Kaya’t hindi nararapat na salakayin ang sinuman. Sa ganitong paraan, ang dharma ay itinuturo rito nang may husay at malinaw na pag-unawa.”

Verse 11

वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा तं सुरगुरुर्धर्मराजं॑ युधिष्ठिरम्‌ । दिवमाचक्रमे धीमान्‌ पश्यतामेव नस्तदा,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराज युधिष्ठिरसे इस प्रकार कहकर परम बुद्धिमान्‌ देवगुरु बृहस्पतिजी उस समय हमलोगोंके देखते-देखते स्वर्गगलोकको चले गये

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Pagkasabi niya nang gayon kay Dharmarāja Yudhiṣṭhira, ang guro ng mga diyos, si Bṛhaspati na lubhang marunong, ay umakyat sa langit noon din, habang kami’y nakatanaw.”

Verse 112

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें संसारचक्रविषयक एक सौ बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa ganito, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Anuśāsana Parva—lalo na sa bahaging tumatalakay sa dharma ng pagbibigay (dāna)—ang ika-isang daan at labindalawang kabanata, hinggil sa ikot ng pag-iral sa daigdig (saṁsāra), ay nagwawakas.

Verse 113

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि संसारचक्रसमाप्तौ त्रयोदशाधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें संसारचक्रकी समाप्तिविषयक एक सौ तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa ganito, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Anuśāsana Parva, sa bahaging dharma ng pagbibigay, ang ika-isang daan at labintatlong kabanata—tungkol sa pagwawakas ng ikot ng pag-iral sa daigdig (saṁsāra)—ay nagtatapos.