Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 113
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
एकस्तरति दुर्गाणि गच्छत्येकस्तु दुर्गतिम् । बृहस्पतिजीने कहा--राजन्! प्राणी अकेला ही जन्म लेता
yudhiṣṭhira uvāca |
ekas tarati durgāṇi gacchaty ekas tu durgatim |
yaḥ nīcaḥ puruṣo dhana-lobhena vā śatrutā-kāraṇād vā śastraṃ gṛhītvā nihataṃ (aśastraṃ) puruṣaṃ hanti sa mṛtyor anantaram gardabha-yoniṃ prāpnoti ||
kharo jīvati varṣe dve tataḥ śastreṇa vadhyate |
sa mṛto mṛga-yoniṃ tu nityodvignaḥ punar jāyate ||
Wika ni Yudhiṣṭhira: “Mag-isa lamang tinatawid ng tao ang mahihirap na daanan, at mag-isa rin siyang nahuhulog sa kapahamakan. Ang nilalang ay isinilang na mag-isa, namamatay na mag-isa, at mag-isa ring dumaranas kapwa ng pagdaig sa pagdurusa at ng pagtikim sa kasawian. Kaya ang hamak na taong, dahil sa kasakiman sa yaman o dahil sa poot, ay nag-aangat ng sandata at pumapatay sa taong walang sandata—pagkaraan ng kamatayan ay isisilang sa sinapupunan ng asno. Bilang asno, mabubuhay siya nang dalawang taon, saka papatayin sa sandata; at sa gayong pagkamatay, isisilang siya sa lahi ng usa at mamumuhay na laging balisa, takot na takot sa mga mangangaso.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility is personal and inescapable: one faces the fruits of one’s actions alone. Specifically, violence driven by greed or enmity—especially killing an unarmed person—leads to degrading rebirths and a life marked by fear and suffering.
In Anuśāsana Parva’s ethical instruction, Yudhiṣṭhira articulates (with a traditional attribution to Bṛhaspati in the accompanying gloss) a karmic warning: the killer of an unarmed man is reborn first as a donkey, then after being slain, as a deer-like creature, living constantly terrified of hunters.