Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
Wika ni Bhagīratha: “O Panginoon ng mga diyos, maayos kong tinupad ang panatang pag-aayuno ayon sa itinakda ng Maylikha, sang-ayon sa sarili kong pasiya. Yamang ako’y tinanong mo, nararapat na sabihin ko ang lahat nang tumpak ayon sa katotohanan; kaya’t sinabi ko na ang lahat. Sa aking pagkaunawa, walang pagkamapagtitimpi na hihigit pa sa pag-aayuno. Ako’y yumuyuko sa iyo, O pinakadakila sa mga diyos—maawa ka sa akin.”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.