Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 20
ब्रह्मस्वहरण-निषेधः — Prohibition of Appropriating Brahmin Property
Brahmasva
इमामवस्थां सम्प्राप्त: पश्य कालस्य पर्ययम् | तात! प्रभो! मैं भी दूसरे जन्ममें धनसम्पन्न महान् कुलमें उत्पन्न हुआ था। ज्ञान- विज्ञानमें पारंगत था। इन सब दोषोंको जानता था तो भी अभिमानवश सदा सब प्राणियोंपर क्रोध करता और पशुओंके पृष्ठका मांस खाता था; उसी दुराचार और अभक्ष्य- भक्षणसे मैं इस दुरवस्थाको प्राप्त हुआ हूँ। कालके इस उलट-फेरको देखिये ।। आदीप्तमिव चैलान्तं भ्रमरैरिव चार्दितम्
imām avasthāṁ samprāptaḥ paśya kālasya paryayam | tāta! prabho! mayāpi dvitīye janmani dhana-sampanne mahān kule utpanno 'bhavam | jñāna-vijñāne pārāṅgata āsam | etān sarvān doṣān jānann api to 'bhimāna-vaśāt sadā sarva-prāṇiṣu krodhaṁ karomi sma, paśūnāṁ pṛṣṭha-māṁsaṁ ca khādāmi sma | tenaiva durācāreṇa abhakṣya-bhakṣaṇena ca aham etāṁ duravasthāṁ prāptaḥ | paśyata kālasya etam ulṭa-pheraṁ || ādīptam iva cailāntaṁ bhramarair iva cārditam
Wika ng Caṇḍāla: “Masdan ang pagbabaligtad na gawa ng Panahon—nalugmok ako sa ganitong kalagayan. O mahal na ginoo, o panginoon! Sa dating kapanganakan, ako man ay isinilang sa isang mayamang at marangal na angkan, bihasa sa pag-aaral at pag-unawa. Bagaman batid ko ang mga pagkukulang na ito, dahil sa pagmamataas ay lagi akong nagngangalit sa lahat ng may buhay, at kumakain ng laman mula sa likod ng mga hayop. Sa mismong masamang asal na iyon at sa pagkain ng hindi dapat kainin, narating ko ang abang kalagayang ito. Masdan ang pag-ikot ng kapalaran sa kamay ng Panahon!”
चाण्डाल उवाच
Educational Q&A
Moral knowledge without humility and self-restraint is ineffective: pride and anger lead to harmful actions, and harmful actions (especially cruelty and forbidden consumption) ripen into suffering through karma; Time’s reversals reveal the fragility of status and fortune.
A Caṇḍāla speaks autobiographically, explaining that he once had high birth and learning but, despite knowing right from wrong, acted violently and ate forbidden flesh; he now suffers a degraded condition and points to this as an example of Time’s overturning and karmic consequence.