Shloka 17
नहुषोपाख्यानम्—दीपदान-धूप-बलीकर्म-प्रशंसा
Nahūṣa Episode and the Commendation of Lamp-Gifting and Household Offerings
भगुः स सुमहातेजा: पातनाय नृपस्य च । ततः स देवराट प्राप्तस्तमृषिं वाहनाय वै
bhṛguḥ sa sumahātejāḥ pātanāya nṛpasya ca | tataḥ sa devarāṭ prāptas tam ṛṣiṁ vāhanāya vai | “mune! āpāṁ nayanāni mūṁda len, ahaṁ tava jaṭāsu praviśāmi” iti | maharṣir agastyo nayanāni mūṁditvā kāṣṭhavat sthiro ’bhavat | svamaryādācyuto na bhūtvā mahātejā bhṛgur agastyasya jaṭāsu praviśya rājānaṁ svargād avapātayitum ārabdhavān | etasminn eva kāle devarājo nahuṣo ’pi tam ṛṣiṁ vāhanaṁ kartum upacakrame |
Wika ni Bhishma: Si Bhṛgu, dakila at nagliliwanag sa tindi ng tejas, na naglalayong ibagsak ang hari, ay kumilos. Sa sandaling iyon, dumating si Haring Nahusha—na wari’y panginoon ng mga diyos—sa rishi upang gawin siyang tagapasan. Sinabi ni Bhṛgu: “Muni, ipikit mo ang iyong mga mata; papasok ako sa iyong jata.” Si Maharsi Agastya, pagkapikit ng mga mata, ay tumindig na tila kahoy. Nang hindi lumalabag sa hangganan ng nararapat, pumasok ang makapangyarihang Bhṛgu sa jata ni Agastya upang ibagsak ang hari mula sa langit; at noon din dumating si Nahusha upang ipasailalim ang rishi sa paghatak ng kanyang karwahe—hudyat ng lumolobong kayabangan at nalalapit na pagbagsak mula sa dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Power and status must remain within maryādā (ethical bounds). When a ruler’s pride leads him to disrespect sages and treat them as instruments, he undermines dharma and invites a fall—often enacted through the moral force (tapas) of the ṛṣis.
Bhrigu, using ascetic potency, enters Agastya’s matted locks to bring down a king from heaven. At the same moment, Nahusha—acting as lord of the gods—approaches Agastya intending to make the sage his bearer, setting up the confrontation where Nahusha’s overreach becomes the cause of his downfall.