Shloka 20
ययाति-देवयानी-शर्मिष्ठा विवादः — Śukra’s Curse and the Disclosure of Lineage
(पृच्छसे मां कस्त्वमसि रूपवीर्यबलान्वित: । ब्रूह्मत्रागमनं किं वा श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत: ।। रूप, वीर्य और बलसे सम्पन्न तुम कौन हो, जो मेरा परिचय पूछते हो। यहाँ तुम्हारे आगमनका क्या कारण है, बताओ। मैं यह सब ठीक-ठीक सुनना चाहती हूँ। ययातिरुवाच ययातिनईहिषोःहं तु श्रान्तोडद्य मृगलिप्सया । कूपे तृणावृते भद्ठे दृष्टवानस्मि त्वामिह ।।) ययातिने कहा--भद्रे! मैं राजा नहुषका पुत्र ययाति हूँ। एक हिंसक पशुको मारनेकी इच्छासे इधर आ निकला। थका-माँदा प्यास बुझानेके लिये यहाँ आया और तिनकोंसे ढके हुए इस कूपमें गिरी हुई तुमपर मेरी दृष्टि पड़ गयी। एष मे दक्षिणो राजन् पाणिस्ताम्रनखाड्गुलि:
Vaiśampāyana uvāca: pṛcchase māṃ kastvam asi rūpa-vīrya-balānvitaḥ | brūhi mat-āgamanam kiṃ vā śrotum icchāmi tattvataḥ || Yayātir uvāca: yayātir nahuṣoḥ putro 'haṃ tu śrānto 'dya mṛga-lipsayā | kūpe tṛṇāvṛte bhadre dṛṣṭavān asmi tvām iha || eṣa me dakṣiṇo rājan pāṇis tāmra-nakhāṅguliḥ |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Itinatanong mo kung sino ako—ngunit sino ka, na may taglay na kagandahan, tapang, at lakas? Sabihin mo kung bakit ka naparito; nais kong marinig ang katotohanan nang ganap.” Sinabi ni Yayāti: “O marangal na ginang, ako si Yayāti, anak ni Haring Nahuṣa. Ngayon ay napadpad ako rito sa paghahanap ng mabibiktima; pagod at uhaw, dumating ako sa pook na ito at nakita kitang nahulog sa balong na natatakpan ng damo.” (Pagkaraan ay nagsimula siyang magsabi:) “O hari, ito ang aking kanang kamay, na may mga kukong at daliring kulay-tanso…”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds truthful self-disclosure and inquiry into intention: identity and purpose are to be stated plainly (tattvataḥ), setting an ethical tone for a potentially consequential encounter.
A speaker asks a powerful-looking stranger to identify himself and explain his arrival. Yayāti replies that he is Nahuṣa’s son, came while hunting, and—tired and thirsty—noticed a woman fallen into a grass-covered well; he then begins to offer his right hand to help.