Shloka 49
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
देवयान्युवाच यस्याड्रिरा वृद्धतम: पितामहो बृहस्पतिश्चापि पिता तपोनिधि: । ऋषे: पुत्र तमथो वापि पौत्र कथं न शोचेयमहं न रुद्याम्,देवयानी बोली--पिताजी! अत्यन्त वृद्ध महर्षि अंगिरा जिनके पितामह हैं, तपस्याके भण्डार बृहस्पति जिनके पिता हैं, जो ऋषिके पुत्र और ऋषिके ही पौत्र हैं; उन ब्रह्मचारी कचके लिये मैं कैसे शोक न करूँ और कैसे न रोऊँ
devayāny uvāca yasya āṅgirā vṛddhatamaḥ pitāmaho bṛhaspatiś cāpi pitā tapo-nidhiḥ | ṛṣeḥ putras tam atho vāpi pautraḥ kathaṃ na śoceyam ahaṃ na rudyām ||
Sinabi ni Devayānī: “Ama, paano ako hindi magdadalamhati, paano ako hindi iiyak para sa brahmacārin na si Kaca—na ang lolo ay ang pinakamatandang si Aṅgiras, at ang ama ay si Bṛhaspati, isang kayamanan ng pag-aayuno at pagsasakripisyo; at siya mismo ay anak ng isang ṛṣi, at apo pa ng isang ṛṣi?”
शुक्र उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of lineage and ascetic discipline: harming or losing a brahmacārin of revered ṛṣi-descent is not a trivial event, and grief here functions as a moral recognition of spiritual worth (tapas, learning, and guru-lineage).
In the Kaca–Devayānī episode, Devayānī laments Kaca’s fate and argues that someone born in the exalted Aṅgiras–Bṛhaspati line, living as a disciplined student, is worthy of protection and compassion—hence she cannot help but mourn and weep.