Shloka 52
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
(आत्मनो<र्थमिति श्रौतं सा रक्षति धन प्रजा: । शरीरं लोकयात्रां वै धर्म स्वर्गमृषीन् पितृन् ।।) “पत्नी अपना आधा अंग है, यह श्रुतिका वचन है। वह धन, प्रजा, शरीर, लोकयात्रा, धर्म, स्वर्ग, ऋषि तथा पितर--इन सबकी रक्षा करती है। आत्मनो जन्मन: क्षेत्रं पुण्यं रामा: सनातनम् | ऋषीणामपि का शक्ति: स््रष्ठुं रामामृते प्रजाम्,'स्त्रियाँ पतिके आत्माके जन्म लेनेका सनातन पुण्य क्षेत्र हैं। ऋषियोंमें भी क्या शक्ति है कि बिना स्त्रीके संतान उत्पन्न कर सकें
duṣyanta uvāca | (ātmano 'rtham iti śrautaṃ sā rakṣati dhanaṃ prajāḥ | śarīraṃ lokayātrāṃ vai dharmaṃ svargam ṛṣīn pitṝn ||) ātmanaḥ janmanaḥ kṣetraṃ puṇyaṃ rāmāḥ sanātanam | ṛṣīṇām api kā śaktiḥ sraṣṭuṃ rāmām ṛte prajām ||
Wika ni Duṣyanta: “Ipinahayag sa Veda na ang asawa ay para sa kapakanan ng sarili—tunay ngang siya ang mismong kalahati ng tao. Siya ang nag-iingat ng yaman at supling; siya ang sumasandig sa katawan at sa pagpapatuloy ng paglalakbay ng buhay sa daigdig; siya ang nagtatanggol sa dharma at sa pag-asa sa langit, at siya rin ang nagtataguyod ng mga ritwal na iniaalay sa mga rishi at sa mga ninuno. Ang babae ang sinaunang banal na bukirin kung saan muling isinisilang ang ‘sarili’ ng lalaki sa pamamagitan ng lahi. Maging ang mga pantas—anong kapangyarihan ang mayroon sila upang lumikha ng supling kung wala ang babae?”
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
The verse presents the wife as an indispensable partner in dharma: she sustains household life, enables progeny and lineage, and supports obligations to sages and ancestors; thus marriage is framed as a Vedic, ethical institution central to social and spiritual continuity.
Duṣyanta is arguing for the significance and legitimacy of the marital bond by invoking śruti-based authority and the practical-spiritual roles of a wife—wealth, offspring, ritual continuity, and the fulfillment of dharma.