Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति

Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence

त्रिषु वर्षेषु पूर्णेषु दीप्तानलसमपद्युतिम्‌ रूपौदार्यगुणोपेतं दौष्पन्तिं जनमेजय,जनमेजय! तदनन्तर पूरे तीन वर्ष व्यतीत होनेके बाद सुन्दर जाँघोंवाली शकुन्तलाने अपने गर्भसे प्रजजलित अग्निके समान तेजस्वी, रूप और उदारता आदि गुणोंसे सम्पन्न, अमित पराक्रमी कुमारको जन्म दिया, जो दुष्यन्तके वीर्यसे उत्पन्न हुआ था

vaiśaṃpāyana uvāca | triṣu varṣeṣu pūrṇeṣu dīptānalasamapadyutim rūpau­dāryaguṇopetaṃ dauṣpantiṃ janamejaya |

Wika ni Vaiśaṃpāyana: O Janamejaya, nang makumpleto ang tatlong taon, isinilang ni Śakuntalā ang isang anak na lalaki sa angkan ni Duṣyanta—nagniningning na parang naglalagablab na apoy, pinagkalooban ng kagandahan at marangal na pagkabukas-palad, at may dakilang lakas at tapang. Ipinapakita ng salaysay ang kaganapan ng wastong lahi at ang paglitaw ng karapat-dapat na tagapagmana, na ang kanyang mga katangian ay itinatanghal na mga palatandaan ng itinadhanang paghahari.

त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
वर्षेषुyears
वर्षेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवर्ष
FormNeuter, Locative, Plural
पूर्णेषुhaving been completed
पूर्णेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormNeuter, Locative, Plural
दीप्तblazing
दीप्त:
TypeAdjective
Rootदीप्त
FormNeuter, Accusative, Singular
अनलfire
अनल:
TypeNoun
Rootअनल
FormMasculine, Accusative, Singular
समlike, equal to
सम:
TypeIndeclinable
Rootसम
पद्युतिम्splendour, radiance
पद्युतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद्युति
FormFeminine, Accusative, Singular
रूपbeauty/form
रूप:
Karana
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Instrumental, Singular
औदार्यgenerosity/nobility
औदार्य:
Karana
TypeNoun
Rootऔदार्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
गुणqualities
गुण:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
उपेतम्endowed with, possessed of
उपेतम्:
TypeAdjective
Rootउप-इ
FormMasculine, Accusative, Singular
दौष्पन्तिम्son/descendant of Duṣyanta
दौष्पन्तिम्:
TypeAdjective
Rootदौष्पन्ति
FormMasculine, Accusative, Singular
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशग्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
J
Janamejaya
D
Duṣyanta (implied by dauṣpanti)
Ś
Śakuntalā (from the narrative context of the verse)

Educational Q&A

The verse frames the birth of a royal heir as the fruition of rightful lineage and virtue: the child’s splendor and qualities (beauty, generosity, prowess) are presented as ethical and political markers of fitness for kingship, aligning personal excellence with dharmic continuity.

After three years have passed, Śakuntalā gives birth to a son connected to Duṣyanta’s line, described as fire-like in radiance and rich in noble qualities; Vaiśaṃpāyana narrates this to King Janamejaya.