Shloka 8
Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)
आसीत् किलकिलाशब्दस्तस्मिन् गच्छति पार्थिवे । प्रासादवरशृज्गभस्था: परया नृपशो भया,महाराज दुष्यन्तके यात्रा करते समय योद्धाओंके सिंहनाद, शंख और नगाड़ोंकी आवाज, रथके पहियोंकी घरघराहट, बड़े-बड़े गजराजोंकी चिग्घाड़, घोड़ोंकी हिनहिनाहट, नाना प्रकारके आयुध तथा भाँति-भाँतिके वेष धारण करनेवाले योद्धाओंद्वारा की हुई गर्जना और ताल ठोंकनेकी आवाजोंसे चारों ओर भारी कोलाहल मच गया था। महलके श्रेष्ठ शिखरपर बैठी हुई स्त्रियाँ उत्तम राजोचित शोभासे सम्पन्न शूरवीर दुष्यन्तको देख रही थीं। वे अपने यशको बढ़ानेवाले, इन्द्रके समान पराक्रमी और शत्रुओंका नाश करनेवाले थे। शत्रुरूपी मतवाले हाथीको रोकनेके लिये उनमें सिंहके समान शक्ति थी
Vaiśampāyana uvāca |
āsīt kilakilāśabdas tasmin gacchati pārthive |
prāsādavaraśṛṅgabhastḥ parayā nṛpaśo bhayā ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Habang nagpapatuloy ang hari, sumiklab ang malakas na kaguluhan—isang pag-ugong ng sigawan at ingay-digma. Mula sa pinakamahuhusay na tore ng palasyo, ang mga babae, nabihag ng matinding pananabik at pagkamangha, ay tumingin sa pagdaan ng prusisyong panghari, at umalingawngaw ang buong lungsod sa ingay na kasama ng isang makapangyarihang pinuno sa pagmartsa.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the social and ethical weight of kingship: a ruler’s movement is not private but a public event that stirs the whole realm. The people’s awe—part admiration, part fear—reflects the king’s responsibility to embody order and protection, since royal power naturally generates both reverence and apprehension.
As the king proceeds (in context, a royal journey/procession), the surroundings erupt in loud commotion. Women positioned on the highest palace-towers watch the scene, overwhelmed by the grandeur and intensity of the moment.