Shloka 6
Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)
सिंहनादैश्व योधानां शड्खदुन्दुभिनि:स्वनै: । रथनेमिस्वनैश्वैव सनागवरबूंहितैः,महाराज दुष्यन्तके यात्रा करते समय योद्धाओंके सिंहनाद, शंख और नगाड़ोंकी आवाज, रथके पहियोंकी घरघराहट, बड़े-बड़े गजराजोंकी चिग्घाड़, घोड़ोंकी हिनहिनाहट, नाना प्रकारके आयुध तथा भाँति-भाँतिके वेष धारण करनेवाले योद्धाओंद्वारा की हुई गर्जना और ताल ठोंकनेकी आवाजोंसे चारों ओर भारी कोलाहल मच गया था। महलके श्रेष्ठ शिखरपर बैठी हुई स्त्रियाँ उत्तम राजोचित शोभासे सम्पन्न शूरवीर दुष्यन्तको देख रही थीं। वे अपने यशको बढ़ानेवाले, इन्द्रके समान पराक्रमी और शत्रुओंका नाश करनेवाले थे। शत्रुरूपी मतवाले हाथीको रोकनेके लिये उनमें सिंहके समान शक्ति थी
siṃhanādaiś ca yodhānāṃ śaṅkha-dundubhi-niḥsvanaiḥ | ratha-nemi-svanaiś caiva sa-nāga-vara-bṛṃhitaiḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang umalis si Haring Duṣyanta, sumiklab sa lahat ng dako ang malaking ingay—ang ungol na tila leon ng mga mandirigma, ang pag-alingawngaw ng kabibe at tambol-digma, ang dagundong ng mga gulong ng karwahe, at ang pag-trumpeta ng malalakas na elepante. Ipinahahayag ng pag-alis na ito ang kapangyarihang may disiplina at ang tungkuling panghari na mag-ingat sa kaayusan at dharma ng kaharian.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames royal power as a dharmic responsibility: the king’s martial readiness and orderly retinue publicly signal protection of subjects and restraint of hostile forces, not violence for its own sake.
As Duṣyanta begins his journey, the army’s sounds—battle-cries, conches, drums, chariot-wheels, and elephants—create a loud, awe-inspiring commotion that marks a formal royal departure.