Shloka 161
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
इति देवासुराणां ते गन्धर्वाप्सरसां तथा । अंशावतरणं राजन् राक्षसानां च कीर्तितम्,राजन! इस प्रकार तुम्हें देवताओं, असुरों, गन्धर्वों, अप्सराओं तथा राक्षसोंके अंशोंका अवतरण बताया गया। युद्धमें उन््मत्त रहनेवाले जो-जो राजा इस पृथ्वीपर उत्पन्न हुए थे और जो-जो महात्मा क्षत्रिय यादवोंके विशाल कुलमें प्रकट हुए थे, वे ब्राह्मण, क्षत्रिय अथवा वैश्य जो भी रहे हैं, उन सबके स्वरूपका परिचय मैंने तुम्हें दे दिया है। मनुष्यको चाहिये कि वह दोष-दृष्टिका त्याग करके इस अंशावतरणके प्रसंगको सुने। यह धन, यश, पुत्र, आयु तथा विजयकी प्राप्ति करानेवाला है
iti devāsurāṇāṃ te gandharvāpsarasāṃ tathā | aṃśāvataraṇaṃ rājan rākṣasānāṃ ca kīrtitam ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Kaya nga, O Hari, naisalaysay ko na sa iyo ang pagbaba sa daigdig ng mga bahagi (aṃśa) ng mga diyos at mga asura, gayundin ng mga Gandharva at Apsaras, at pati ng mga Rākṣasa.” Sa daloy ng salaysay, ito ang pagtatapos ng talaan ng mga ‘bahagyang pagkakatawang-tao’ na nagpakita sa mga haring-lupa at sa mga angkang bayani, na inilalarawan ang mga darating na pangyayari bilang pagsasanib ng mga puwersang kosmiko at hindi lamang alitan ng tao, at hinihikayat ang nakikinig na tanggapin ang ulat nang walang paghahanap ng kapintasan.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames major historical actors as manifestations of larger cosmic forces (devas, asuras, etc.), urging the listener to understand events through the lens of dharma and destiny rather than narrow blame or partisan fault-finding.
Vaiśampāyana concludes a section describing the ‘descent of portions’—how various celestial and demonic beings manifest on earth—setting the stage for the epic’s conflicts as a divinely inflected convergence of powers.