Shloka 25
Tapovana-praveśaḥ — The King’s Entry into the Sacred Grove and Vision of the Āśrama
काले गाव: प्रसूयन्ते नार्यश्व भरतर्षभ । भव्न्त्यृतुषु वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च,भरतश्रेष्ठ! गौएँ तथा स्त्रियाँ भी ठीक समयपर ही संतान उत्पन्न करती थीं। ऋतु आनेपर ही वृक्षोंमें फूल और फल लगते थे
kāle gāvaḥ prasūyante nāryaśva bharatarṣabha | bhavanty ṛtuṣu vṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi ca phalāni ca ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O bantayog sa angkan ng Bharata, noong mga araw na iyon ang mga baka ay nanganganak sa tamang panahon, at ang mga babae man ay naglilihi at nagsisilang sa nararapat na oras. Pagdating ng mga panahon, ang mga puno rin ay namumulaklak at namumunga ayon sa wastong kaayusan.” Ipinapahiwatig ng talata ang isang panahong payapa, kung saan ang kalikasan at buhay ng tao ay sumusunod sa kaayusang tulad ng dharma—paglago at paghinog na walang ligalig at walang pagkaantala.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ideal of orderly life: when dharma (and the cosmic rhythm akin to ṛta) prevails, both human society and the natural world function in timely, harmonious cycles—fertility, growth, and fruition occur without disruption.
Vaiśampāyana describes a past condition of well-ordered prosperity, emphasizing that births among cows and women occurred at the proper time and that trees produced flowers and fruits only in their appropriate seasons—an image of a world aligned with right order.