Shloka 52
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
नालभन्त महाराज ततो युद्धमवर्तत । ततस्ते क्षत्रमुत्साद्य हत्वा दुर्योधनं नृपम्,महाराज! जब इस प्रकार न्यायपूर्वक माँगनेपर भी उन्हें राज्य नहीं मिला, तब दोनों दलोंमें युद्ध छिड़ गया। फिर तो पाण्डव-वीरोंने क्षत्रियकुलका संहार करके राजा दुर्योधनको भी मार डाला और अपने राज्यको, जिसका अधिकांश भाग उजाड़ हो गया था, पुनः अपने अधिकारमें कर लिया। विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ जनममेजय! अनायास महान् कर्म करनेवाले पाण्डवोंका यही पुरातन इतिहास है। इस प्रकार राज्यके विनाशके लिये उनमें फ़ूट पड़ी और युद्धके बाद उन्हें विजय प्राप्त हुई
na alabhanta mahārāja tato yuddham avartata | tatas te kṣatram utsādya hatvā duryodhanaṁ nṛpam |
Wika ni Vaiśampāyana: “O Hari, nang hindi nila makuha ang kaharian kahit makatarungan ang kanilang paghingi, sumiklab ang digmaan sa dalawang panig. Pagkaraan, matapos wasakin ang hukbong Kṣatriya, pinaslang nila si Haring Duryodhana at nabawi ang kanilang paghahari—bagaman ang lupain ay halos naiwan na sa pagkatiwangwang. O Janamejaya, ito ang sinaunang salaysay tungkol sa mga Pāṇḍava, mga bayaning nakagagawa ng dakilang gawa na wari’y walang pag-aatubili: nagbangon ang pagkakahati na naghatid sa kapahamakan ng kaharian, at matapos ang digmaan ay nakamit nila ang tagumpay.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even a rightful claim, when denied, can escalate into catastrophic conflict; victory may come, but it can be inseparable from immense social and moral cost—here symbolized by the devastation of the Kṣatriya host and a kingdom regained yet largely ruined.
Vaiśampāyana summarizes the outcome of the dispute: the Pāṇḍavas fail to obtain the kingdom through just demand, war erupts, Duryodhana is slain, and the Pāṇḍavas recover sovereignty, though the realm is left devastated; he frames this as an old, well-known account told to King Janamejaya.