Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Janamejaya’s Request for Expansion; Vaiśampāyana’s Authorization and Phalāśruti of the Mahābhārata

Jaya

नूनं मुक्तो वज़भूता स नागो भ्रष्टो नाकान्मन्त्रविस्रस्तकाय: । घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञो 5 भ्युपैति तीव्रान्‌ निःश्वासान्‌ निः:श्वसन्‌ पन्नगेन्द्र:,निश्चय ही इन्द्रने उस नागराज तक्षकको त्याग दिया है। उसका विशाल शरीर मन्त्रद्वारा आवदृष्ट होकर स्वर्गलोकसे नीचे गिर पड़ा है। वह आकाशमें चक्कर काटता अपनी सुध-बुध खो चुका है और बड़े वेगसे लम्बी साँसें छोड़ता हुआ अग्निकुण्डके समीप आ रहा है

Janamejaya uvāca | nūnaṁ mukto vajrabhūtā sa nāgo bhraṣṭo nākān mantravisraṣṭakāyaḥ | ghūrṇann ākāśe naṣṭasaṁjño ’bhyupaiti tīvrān niḥśvāsān niḥśvasan pannagendraḥ ||

Sinabi ni Janamejaya: “Tunay ngang ang haring-ahas na iyon—na waring tinamaan ng kulog na vajra ni Indra—ay itinakwil at nahulog mula sa langit; ang kanyang dambuhalang katawan ay nayanig at napakalas sa lakas ng mantra. Umiikot sa himpapawid, wala sa ulirat, siya’y rumaragasa patungo sa hukay ng apoy, humihinga nang mahahaba at mararahas.”

नूनम्surely, indeed
नूनम्:
TypeIndeclinable
Rootनूनम्
मुक्तःreleased, let go
मुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुच्
FormMasculine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)
वज्रभूतःbecome like a thunderbolt (i.e., struck/rigid like vajra)
वज्रभूतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवज्रभूत
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe, that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नागःserpent
नागः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
FormMasculine, Nominative, Singular
भ्रष्टःfallen down
भ्रष्टः:
Karta
TypeAdjective
Rootभ्रंश्
FormMasculine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)
नाकात्from heaven
नाकात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनाक
FormMasculine, Ablative, Singular
मन्त्रविस्रस्तकायःwhose body has been loosened/disabled by a mantra
मन्त्रविस्रस्तकायः:
Karta
TypeAdjective
Rootमन्त्रविस्रस्तकाय
FormMasculine, Nominative, Singular
घूर्णन्whirling, reeling
घूर्णन्:
Karta
TypeVerb
Rootघूर्ण्
FormMasculine, Nominative, Singular, śatṛ (present active participle)
आकाशेin the sky
आकाशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआकाश
FormMasculine, Locative, Singular
नष्टसंज्ञःone whose consciousness is lost
नष्टसंज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootनष्टसंज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
अभ्युपैतिapproaches, comes near
अभ्युपैति:
TypeVerb
Rootअभि-उप-इ
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
तीव्रान्violent, intense
तीव्रान्:
Karma
TypeAdjective
Rootतीव्र
FormMasculine, Accusative, Plural
निःश्वासान्breaths, exhalations
निःश्वासान्:
Karma
TypeNoun
Rootनिःश्वास
FormMasculine, Accusative, Plural
निःश्वसन्breathing out, exhaling
निःश्वसन्:
Karta
TypeVerb
Rootनि-श्वस्
FormMasculine, Nominative, Singular, śatṛ (present active participle)
पन्नगेन्द्रःlord of serpents (serpent-king)
पन्नगेन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपन्नगेन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
I
Indra
T
Takṣaka
S
Svarga (Nāka, heaven)
Ā
Ākāśa (sky)
A
Agni-kuṇḍa (fire-pit of the sacrifice)

Educational Q&A

The verse highlights the moral tension between ritual power and righteous restraint: mantras and sacrifices can compel outcomes, yet their use raises ethical questions about vengeance, proportionality, and the king’s duty (dharma) to act without being consumed by wrath.

During Janamejaya’s snake-sacrifice (sarpa-satra), the recited mantras draw the serpent-king Takṣaka toward the sacrificial fire. Janamejaya observes that even Indra’s protection has failed; Takṣaka, disoriented and falling from heaven, is being pulled through the sky toward the fire-pit.