Shloka 67
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
मुखेन गर्भ लभेतां युवानौ गतासुरेतत् प्रपदेन सूते । सद्यो जातो मातरमत्ति गर्भ- स्तावश्विनौ मुज्चथो जीवसे गा:,युवक माता-पिता संतानोत्पत्तिके लिये पहले मुखसे अन्नरूप गर्भ धारण करते हैं। तत्पश्चात् पुरुषोंमें वीर्यरूपमें और स्त्रीमें रजोरूपसे परिणत होकर वह अन्न जड शरीर बन जाता है। तत्पश्चात् जन्म लेनेवाला गर्भस्थ जीव उत्पन्न होते ही माताके स्तनोंका दूध पीने लगता है। हे अश्विनीकुमारो! पूर्वोक्त रूपसे संसार-बन्धनमें बँधे हुए जीवोंको आप तत्त्वज्ञान देकर मुक्त करते हैं। मेरे जीवन-निर्वाहके लिये मेरी नेत्रेन्द्रियको भी रोगसे मुक्त करें
mukhena garbhaṁ labhetāṁ yuvānau gatāsur etat prapadena sūte | sadyo jāto mātaram atti garbhas tāv aśvinau muñcatho jīvase gāḥ ||
Wika ni Rama: “Sa pasimula, tinatanggap ng batang magkapareha ang binhi ng sanggol sa pamamagitan ng bibig—ang pagkain muna ang nagiging binhi ng buhay. Pagkaraan, sa lalaki ito’y nagiging semilya at sa babae’y nagiging diwa ng buwanang dalaw; mula roon nabubuo ang katawang tila walang-malay. Pagkapanganak ng bata, ang nilalang na nasa katawan ay agad sumisipsip ng gatas ng ina. O Aśvinī-kumāra, pinalalaya ninyo ang mga nilalang na nakagapos sa pag-iral sa daigdig sa pamamagitan ng pagbibigay ng tunay na kaalaman; kaya, alang-alang sa aking ikabubuhay, palayain din ninyo sa karamdaman ang aking kakayahang makakita.”
राम उवाच
Educational Q&A
The verse links bodily generation to a moral-spiritual appeal: life is sustained through natural processes (food transforming into reproductive essence and birth), yet true release from bondage comes through higher knowledge. The Aśvins, famed as divine physicians, are invoked both for physical healing (restoring sight) and for liberating insight (tattvajñāna).
Rama addresses the Aśvin twins, describing conception and the newborn’s dependence on the mother’s milk, then turns the description into a petition: since the Aśvins free beings by imparting truth, they should also cure his affliction—specifically, his impaired vision—so he may sustain his life.