Shloka 60
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
षष्टिक्ष गावस्त्रिशताक्ष धेनव एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति । नानागोष्ठा विहिता एकदोहना- स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम्,दिन एवं रात--ये मनोवांछित फल देनेवाली तीन सौ साठ दुधारू गौएँ हैं। वे सब एक ही संवत्सररूपी बछड़ेको जन्म देती और उसको पुष्ट करती हैं। वह बछड़ा सबका उत्पादक और संहारक है। जिज्ञासु पुरुष उक्त बछड़ेको निमित्त बनाकर उन गौओंसे विभिन्न फल देनेवाली शास्त्रविहित क्रियाएँ दुहते रहते हैं; उन सब क्रियाओंका एक (तत्त्वज्ञानकी इच्छा) ही दोहनीय फल है। पूर्वोक्त गौओंको आप दोनों अश्विनीकुमार ही दुहते हैं
ṣaṣṭiś ca gāvas triśatākṣa dhenava ekaṁ vatsaṁ suvate taṁ duhanti | nānāgoṣṭhā vihitā ekadohanās tāv aśvinau duhato gharma-mukthyam ||
Wika ni Rāma: “May tatlong daan at animnapung bakang nagbibigay-gatas—may tatlong daan (at animnapung) ‘mata,’ ang mga araw—na nagkakaloob ng bunga ayon sa ninanais. Lahat sila’y nagsisilang ng iisang guya at pinatitibay ito sa pamamagitan ng paggagatas. Ang guyang iyon ang pinagmumulan at siya ring tagapagwakas. Ang naghahanap ay ginagawang kasangkapan ang guyang iyon at ‘ginagatasan’ ang mga baka: hinuhugot ang mga bunga ng mga gawaing iniutos ng kasulatan, bagama’t nasa iba’t ibang kulungan at nakatalaga sa sari-saring ritwal; subalit sa katotohanan, iisa ang paggagatas. At ang tunay na ‘gatas’ na dapat makuha mula sa lahat ng gawaing iyon ay iisa—ang pagnanais sa tunay na kaalaman. Kayong dalawa, ang kambal na Aśvin, ang siyang naggagatas ng dakila at nagpapainit na handog (gharma) at ng awit ng papuri.”
राम उवाच
Educational Q&A
Many scripturally prescribed actions appear diverse, but their highest extractable essence is one: the aspiration for true knowledge. Ritual ‘fruits’ are secondary to the unifying pursuit of jñāna.
Rama speaks in a Vedic metaphor: the 360 days are likened to milch-cows producing a single calf (the year/unifying principle). Seekers ‘milk’ these days through various rites to obtain results, while the Aśvin twins are praised as the divine agents who draw forth the prime ritual oblation (gharma) and hymn (uktha).