Shloka 45
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
स एवमुक्तस्तमुपाध्यायं प्रत्युवाच भो एतासां गवां पयसा वृत्ति कल्पयामीति । तमुवाचोपाध्यायो नैतन्न्याय्यं पय उपयोक्तुं भवतो मया नाभ्यनुज्ञातमिति,इस प्रकार पूछनेपर उपमन्युने उपाध्यायको उत्तर दिया--“भगवन्! मैं इन गौओंके दूधसे जीवन-निर्वाह करता हूँ।” (यह सुनकर) उपाध्यायने उससे कहा---मैंने तुम्हें दूध पीनेकी आज्ञा नहीं दी है, अतः इन गौओंके दूधका उपयोग करना तुम्हारे लिये अनुचित है!
sa evam uktas tam upādhyāyaṁ pratyuvāca—bho etāsāṁ gavāṁ payasā vṛttiṁ kalpayāmīti | tam uvāca upādhyāyo—naitad nyāyyaṁ paya upayoktuṁ bhavato mayā nābhyanujñātam iti |
Nang masabi sa kanya iyon, sumagot siya sa guro: “Ginoo, itinataguyod ko ang aking buhay sa gatas ng mga bakang ito.” At sinabi ng guro: “Hindi iyan nararapat. Hindi kita pinahintulutang uminom ng gatas; kaya’t ang paggamit ng gatas ng mga baka ay hindi angkop para sa iyo.”
राम उवाच
Educational Q&A
Even seemingly harmless acts (like taking milk) become ethically improper when done without the teacher’s permission; discipline in dharma includes obedience, restraint, and transparency in one’s means of sustenance.
A student explains to his teacher that he lives on the milk of certain cows; the teacher rebukes him, stating that he never authorized milk consumption and that using it is therefore not right.