Shloka 124
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
तदेवं गते न शक्तो5हं तीक्षणहृदयत्वात् तं शापमन्यथा कर्तु गम्यतामिति । तमुत्तड़क: प्रत्युवाच भवताहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीत: प्राक् च तेडभिहितम्,“अतः ऐसी दशामें कठोरहृदय होनेके कारण मैं उस शापको बदलनेमें असमर्थ हूँ। इसलिये आप जाइये।” तब उत्तंक बोले--'राजन्! आपने अन्नकी अपवित्रता देखकर मुझसे क्षमाके लिये अनुनय-विनय की है, किंतु पहले आपने कहा था कि “तुम शुद्ध अन्नको दूषित बता रहे हो, इसलिये संतानहीन हो जाओगे।” इसके बाद अन्नका दोषयुक्त होना प्रमाणित हो गया, अत: आपका यह शाप मुझपर लागू नहीं होगा”
tad evaṃ gate na śakto 'haṃ tīkṣṇa-hṛdayatvāt taṃ śāpam anyathā kartuṃ gamyatām iti | tam uttankaḥ pratyuvāca: bhavatāham annasyāśuci-bhāvam ālakṣya pratyanunītaḥ prāk ca te 'bhihitam—“ataḥ …” |
Sinabi ni Rama, “Yamang umabot na sa ganito ang pangyayari, hindi ko magagawa—dahil sa tigas ng aking puso—na baguhin ang sumpang iyon. Kaya umalis ka na.” Sumagot si Uttanka, “O hari! Nang makita mo ang karumihan ng pagkain, nakiusap kang pagbigyan at payapain ako; ngunit kanina’y sinabi mo, ‘Tinatawag mong marumi ang pagkaing dalisay; kaya maging walang supling ka.’ Ngayon na napatunayang may kapintasan ang pagkain, ang sumpang iyon ay hindi nararapat na tumalab sa akin.”
राम उवाच
Educational Q&A
Words—especially curses—must align with truth and fairness. When a judgment is based on a mistaken premise (here, the supposed purity of the food), its moral force collapses once the error is exposed; dharma requires that blame and its consequences not be imposed unjustly.
Rama refuses to retract a curse, citing his own severity. Uttanka counters that the earlier accusation against him (that he falsely called pure food impure) has been disproven, so the curse should not apply to him.