Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

त॑ दावं समुदैक्षन्त कृष्णौ चाभ्युद्यतायुधौ,कृष्णमशभ्युद्यतास्त्रं च नादं मुमुचुरुल्बणम्‌ | उन्होंने उस जलते हुए वनको और मारनेके लिये अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्ण तथा अर्जुनको देखा। उत्पात और आर्तनादके शब्दसे उस वनमें खड़े हुए वे सभी प्राणी संत्रस्त- से हो उठे थे। उस वनको अनेक प्रकारसे दग्ध होते देख और अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्णपर दृष्टि डाल भयानक आर्तनाद करने लगे

taṁ dāvaṁ samudaikṣanta kṛṣṇau cābhyudyatāyudhau | kṛṣṇam abhyudyatāstraṁ ca nādaṁ mumucur ulbaṇam ||

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nasaksihan nila ang gubat na nagliliyab, at nakita rin nila ang “dalawang Kṛṣṇa”—si Kṛṣṇa at si Arjuna—na nakatindig na nakataas ang mga sandata. Nang makita nilang handa na ang sandatang pambira ni Kṛṣṇa, nagpakawala sila ng nakapanghihilakbot na sigaw. Habang ang kakahuyan ay nasusunog sa sari-saring paraan, ang mga nilalang na naroon, yumanig sa masamang palatandaan at sa mga daing ng paghihirap, ay sumambulat sa panaghoy ng takot—larawang nagpapakita na ang dahas ng digmaan ay lumalampas sa mga mandirigma at tumatama maging sa inosenteng buhay na nasasangkot sa apoy.

तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
दावम्conflagration, forest-fire
दावम्:
Karma
TypeNoun
Rootदाव
FormMasculine, Accusative, Singular
समुदैक्षन्तthey saw, beheld
समुदैक्षन्त:
TypeVerb
Rootसम्-उद्-ईक्ष्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
कृष्णौthe two Krishnas (Krishna and Arjuna)
कृष्णौ:
Karma
TypeNoun (Proper)
Rootकृष्ण
FormMasculine, Accusative, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
अभ्युद्यतायुधौwith weapons raised (ready to strike)
अभ्युद्यतायुधौ:
TypeAdjective
Rootअभि-उद्-यत + आयुध
FormMasculine, Accusative, Dual
कृष्णम्Krishna
कृष्णम्:
Karma
TypeNoun (Proper)
Rootकृष्ण
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अभ्युद्यतास्त्रम्having a raised missile/weapon (with weapon lifted)
अभ्युद्यतास्त्रम्:
TypeAdjective
Rootअभि-उद्-यत + अस्त्र
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
नादम्sound, roar, cry
नादम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाद
FormMasculine, Accusative, Singular
मुमुचुःthey released/uttered
मुमुचुः:
TypeVerb
Rootमुच्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
उल्बणम्terrible, fierce, loud
उल्बणम्:
TypeAdjective
Rootउल्बण
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kṛṣṇa (Vāsudeva)
A
Arjuna
D
dāva (forest fire)
A
astra (missile/weapon)
Ā
āyudha (weapon)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical shadow of armed action: when power is unleashed, fear and suffering spread to vulnerable beings as well. It invites reflection on responsibility and restraint, even when force is employed for a larger purpose.

A forest is burning (dāva). Observers/creatures in the forest see Kṛṣṇa and Arjuna with weapons raised, and on seeing Kṛṣṇa readying an astra they emit a dreadful cry—signaling panic and distress amid the spreading conflagration.