Adhyaya 216

Verse 1

अपना बछ। है २ >> षोडशाधिकद्विशततमो< ध्याय: वर्गाकी प्रार्थनासे अर्जुनका शेष चारों अप्सराओंको भी शापमुक्त करके मणिपूर जाना और चित्रांगदासे मिलकर गोकर्णतीर्थको प्रस्थान करना वर्गोवाच ततो वयं प्रव्यथिता: सर्वा भारतसत्तम | अयाम शरणं विप्रं तं तपोधनमच्युतम्‌

Wika ng mga Apsarā: “O pinakamainam sa angkan ng Bharata! Nang marinig namin ang sumpa ng brāhmaṇa, kaming lahat ay nanginig at nabagabag. Kaya kaming lahat ay lumapit sa brāhmaṇang yaon—mayaman sa kapangyarihan ng pag-aayuno—upang humingi ng kanyang kanlungan, nang hindi kami malihis sa dharma.”

Verse 2

रूपेण वयसा चैव कन्दर्पेण च दर्पिता: । अयुक्तं कृतवत्य: स्म क्षन्तुमहसि नो द्विज

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O brāhmaṇa, nalasing kami sa aming ganda, kabataan, at sa lakas ng pagnanasa; kaya nakagawa kami ng di nararapat. Patawarin mo kami sa aming pagkakasala, o dvija.”

Verse 3

एष एव वधोडस्माकं सुपर्याप्तस्तपोधन | यद्‌ वयं संशितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामिहागता:,“तपोधन! हमारा तो पूर्णरूपसे यही मरण हो गया कि हम आप-जैसे शुद्धात्मा मुनिको लुभानेके लिये यहाँ आयीं

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O ascetic na mayaman sa pag-aayuno at pagtitika! Ito nga ang ganap naming kapahamakan—sapat na bilang aming ‘kamatayan’—na kami’y naparito upang tuksuhin ka, isang pantas na may pagpipigil-sa-sarili at dalisay.”

Verse 4

अवध्यास्तु स्त्रिय: सृष्टा मन्यन्ते धर्मचारिण: । तस्माद्‌ धर्मेण वर्ध त्वं नास्मान्‌ हिंसितुमहसि

“Ini ang paniniwala ng mga sumusunod sa dharma: ang mga babae’y nilikha na hindi dapat patayin. Kaya’t umunlad ka sa dharma; huwag mo kaming saktan.”

Verse 5

सर्वभूतेषु धर्मज्ञ मैत्रो ब्राह्मण उच्यते । सत्यो भवतु कल्याण एष वादो मनीषिणाम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O nakaaalam ng dharma! Ang brāhmaṇa ay inilalarawan bilang may pagkakaibigang-loob sa lahat ng nilalang. O marangal na tao, nawa’y magkatotoo ang wika ng mga pantas.”

Verse 6

शरणं च प्रपन्नानां शिष्टा: कुर्वन्ति पालनाम्‌ । शरणं त्वां प्रपन्ना: स्मस्तस्मात्‌ त्वं क्षन्तुमहसि

“Ang mga marangal at matuwid ay nag-iingat sa mga humihingi ng kanlungan. Kami man ay lumapit sa iyo upang sumilong; kaya nararapat mong patawarin ang aming pagkakasala.”

Verse 7

वैशग्पायन उवाच एवमुक्त: स धर्मात्मा ब्राह्मण: शुभकर्मकृत्‌ । प्रसादं कृतवान्‌ वीर रविसोमसमप्रभ:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O bayani! Nang masabi iyon, ang brāhmaṇa na may matuwid na diwa—tagagawa ng mabubuting gawa, maningning na gaya ng araw at buwan—ay nagkaloob ng pabor sa kanilang lahat.”

Verse 8

ब्राह्मण उवाच शतं शतसहसंर॑ तु सर्वमक्षय्यवाचकम्‌ | परिमाणं शतं त्वेतन्नेदमक्षय्यवाचकम्‌

Wika ng Brahmin: “Ang mga salitang ‘isang daan’ at ‘isang daang libo’ sa karaniwang gamit ay maaari ring magsilbing sagisag ng di-mabilang. Ngunit dito, ang ‘isang daan’ na aking binanggit ay dapat unawain bilang tiyak na sukat—isang daan (taon) ang lawak—at hindi bilang salitang tumutukoy sa walang-hanggang panahon.”

Verse 9

यदा च वो ग्राहभूता गृह्नन्ती: पुरुषाउ्जले । उत्कर्षति जलात्‌ तस्मात्‌ स्थलं पुरुषसत्तम:

Kapag kayo, na naging mga nilalang na gaya ng buwaya, ay sumasakmal sa mga lalaki sa tubig, sa sandaling iyon ay may isang pinakadakilang lalaki na hihila sa inyo mula sa tubig patungo sa tuyong lupa. Sa pagliligtas na iyon, muli ninyong matatamo ang inyong anyong makalangit. At alalahanin: kailanma’y hindi ako nagsinungaling, kahit sa biro—kaya dapat pagtiwalaan ang pangakong ito.

Verse 10

तदा यूय॑ पुनः सर्वाः स्वं रूप॑ प्रतिपत्स्यथ । अनृतं नोक्तपूर्व मे हसतापि कदाचन

Wika ng Brahmin: “Kung magkagayon, kayong lahat ay muling magbabalik sa inyong tunay (makalangit) na anyo. Kailanma’y hindi pa ako nagsalita ng kasinungalingan—sa anumang oras, kahit sa pagtawa at pagbibiro.”

Verse 11

तानि सर्वाणि तीर्थानि ततः प्रभृति चैव ह | नारीतीर्थानि नाम्नेह ख्यातिं यास्यन्ति सर्वश: । पुण्यानि च भविष्यन्ति पावनानि मनीषिणाम्‌

“Mula noon, ang lahat ng banal na tawiran na yaon ay kikilalanin sa daigdig na ito sa pangalang ‘Mga Tīrtha ng Kababaihan.’ At magiging mga pook ng paglalakbay-dambana na may dakilang kabutihang-loob, na nakapagpapadalisay maging sa mga pantas na may matalas na pag-unawa.”

Verse 12

वर्गोवाच ततो<भिवाद्य तं विप्र॑ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्‌ । अचिन्तयामो<पसृत्य तस्माद्‌ देशात्‌ सुदु:ःखिता:

Wika ng pangkat: “O Bhārata! Pagkaraan, yumukod kami sa Brahmin na iyon at umikot sa kanya bilang paggalang. Pagkatapos, sa matinding dalamhati, lumisan kami sa pook na iyon at nagsimulang magmuni-muni: ‘Saan kami dapat manirahan upang sa maikling panahon ay matagpuan namin ang lalaking magbabalik sa amin sa dati naming kalagayan?’”

Verse 13

क्व नु नाम वयं सर्वा: कालेनाल्पेन तं नरम्‌ | समागच्छेम यो नस्तद्‌ रूपमापादयेत्‌ पुनः

Sinabi ng mga babaeng Brahmana: “Saan nga ba kami dapat magtungo, upang sa maikling panahon ay matagpuan namin ang lalaking iyon na makapagbabalik sa amin sa dati naming anyo?”

Verse 14

ता वयं चिन्तयित्वैव मुहूर्तादिव भारत । दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिमुत नारदम्‌,भरतश्रेष्ठ! हमलोग दो घड़ीसे इस प्रकार सोच-विचार कर ही रही थीं कि हमको महाभाग देवर्षि नारदजीका दर्शन प्राप्त हुआ

O Bhārata, habang kami’y nag-iisip nang gayon sa loob lamang ng sandali, ipinagkaloob sa amin ang pagtanaw sa dakilang banal na rishi, si Nārada.

Verse 15

सम्प्रहृष्टा: सम तं दृष्टवा देवर्षिममितद्युतिम्‌ । अभिवाद्य च त॑ पार्थ स्थिता: सम व्रीडितानना:

O Pārtha, nang makita namin ang banal na rishí na may di-masukat na ningning, napuno kami ng galak. Pagkaraang magbigay-galang, tumayo kami roon na nakayuko ang mukha sa hiya at pagkamahinahon.

Verse 16

स नो<पृच्छद्‌ दुःखमूलमुक्तवत्यो वयं च तम्‌ । श्रुत्वा तत्र यथावृत्तमिदं वचनमब्रवीत्‌,फिर उन्होंने हमारे दु:खका कारण पूछा और हमने उनसे सब कुछ बता दिया। सारा हाल सुनकर वे इस प्रकार बोले--

Tinanong niya kami tungkol sa ugat ng aming dalamhati, at isinalaysay namin sa kanya ang lahat. Nang marinig niya roon ang buong pangyayari ayon sa tunay na naganap, sinabi niya ang mga salitang ito—

Verse 17

दक्षिणे सागरानूपे पञ्च तीर्थानि सन्ति वै । पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत मा चिरम्‌,“दक्षिण समुद्रके तटके समीप पाँच तीर्थ हैं, जो परम पुण्यजनक तथा अत्यन्त रमणीय हैं। तुम सब उन्हीमें चली जाओ, देर न करो

Sinabi ng Brahmana: “Sa timog na baybayin ng dagat ay may limang banal na tīrtha—mapagpala at kaaya-aya. Pumaroon kayo agad; huwag mag-antala.”

Verse 18

तत्राशु पुरुषव्याप्र: पाण्डवेयो धनंजय: । मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखादस्मान्न संशय:

“Doon, nang walang pag-aatubili, darating si Dhanaṃjaya Arjuna—ang Pāṇḍava, pinakadakila sa mga lalaki at dalisay ang diwa—at palalayain kami sa dalamhating ito; walang alinlangan.” Ipinahahayag ng nagsasalita ang matibay na pananalig na ang matuwid na lakas ni Arjuna ang magwawakas sa kanilang pagdurusa, at inilalarawan siya bilang tagapagligtas ayon sa katarungan, hindi lamang mandirigma.

Verse 19

तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यमिहागता: । तदिदं सत्यमेवाद्य मोक्षिताहं त्वयानघ

O bayani, nang marinig namin ang kanyang mga salita, kaming lahat ay naparito. At ngayon, napatunayang totoo ang sinabi niya: O walang sala, tunay ngang pinalaya mo ako mula sa sumpang iyon.

Verse 20

एतास्तु मम ता: सख्यश्चतस्रो5न्या जले श्रिता: । कुरु कर्म शुभं वीर एता: सर्वा विमोक्षय,ये मेरी चार सखियाँ और हैं, जो अभी जलनमें ही पड़ी हैं। वीरवर! आप यह पुण्य कर्म कीजिये; इन सबको शापसे छुड़ा दीजिये

Sinabi ng brāhmaṇa: “Ito ang aking mga kasama—apat pa—na nananatiling nasa tubig. O bayani, gawin mo ang mapalad na gawang ito; palayain mo silang lahat mula sa sumpa.”

Verse 21

वैशम्पायन उवाच ततस्ता: पाण्डवश्रेष्ठ: सर्वा एव विशाम्पते । तस्माच्छापाददीनात्मा मोक्षयामास वीर्यवान्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O panginoon ng mga tao, noon nga’y si Arjuna—ang pinakadakila sa mga Pāṇḍava, makapangyarihan at mahabagin ang puso—ay pinalaya ang lahat ng mga apsaras na iyon mula sa sumpang iyon.”

Verse 22

उत्थाय च जलात्‌ तस्मात्‌ प्रतिलभ्य वपु: स्वकम्‌ । तास्तदाप्सरसो राजन्नदृश्यन्त यथा पुरा,राजन! उस जलसे ऊपर निकलकर फिर अपना पूर्वस्वरूप प्राप्त कर लेनेपर वे अप्सराएँ उस समय पहलेकी भाँति दिखायी देने लगीं

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hari, pag-ahon nila mula sa tubig na iyon at muling pagkamit ng dati nilang katawan, ang mga apsaras na iyon ay muling nakita, gaya ng noong una.”

Verse 23

तीर्थानि शोधयित्वा तु तथानुज्ञाय ता: प्रभु: । चित्राड्दां पुनर्द्रष्ट मणिपूरं पुनर्ययां

Sinabi ni Vaiśampāyana: Matapos linisin at gawing dalisay ang mga banal na tawiran (tīrtha) ayon sa nararapat, at pagkaraan ay pahintulutan ang mga apsara na lumisan nang may paggalang sa dharma, muling naglakbay ang makapangyarihang Arjuna patungong Maṇipūra, na nagnanais muling masilayan si Citrāṅgadā.

Verse 24

तस्यामजनयत्‌ पुत्र राजानं बभ्रुवाहनम्‌ | त॑ दृष्टवा पाण्डवो राजंश्रित्रवाहनमब्रवीत्‌

Sa kanya, nagkaanak ang hari ng isang lalaking pinangalanang Babhruvāhana. Nang makita ang bata, nagsalita si Arjuna na Pāṇḍava sa Haring Citravāhana, at doon nagsimula ang usapan tungkol sa lahi, tungkulin, at wastong pagmamana ng kapangyarihan.

Verse 25

चित्राड़दाया: शुल्कं त्वं गृहाण बभ्रुवाहनम्‌ । अनेन च भविष्यामि ऋणान्मुक्तो नराधिप,“महाराज! इस बश्रुवाहनको आप चित्रांगदाके शुल्करूपमें ग्रहण कीजिये, इससे मैं आपके ऋणसे मुक्त हो जाऊँगा”

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O hari, tanggapin mo si Babhruvāhana bilang kabayarang pangkasal para kay Citrāṅgadā. Sa gawaing ito, makakalaya ako sa utang na loob at pananagutan ko sa iyo.”

Verse 26

चित्राड्भदां पुनर्वाक्यमब्रवीत्‌ पाण्डुनन्दन: । इह वै भव भद्रें ते वर्धेधा बभ्रुवाहनम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, muling nagsalita ang anak ni Pāṇḍu kay Citrāṅgadā: “Ikaw na mapalad at kagalang-galang, manatili ka rito; alagaan at palakihin mo si Babhruvāhana.”

Verse 27

इन्द्रप्रस्थनिवासं मे त्वं तत्रागत्य रंस्पसि । कुन्तीं युधिष्ठिरं भीम॑ भ्रातरौ मे कनीयसौ

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa takdang panahon, darating ka sa aking tahanan sa Indraprastha at mamumuhay roon nang masaya. Pagdating mo, magkakaroon ka ng pagkakataong makita si Inang Kuntī, si Yudhiṣṭhira, si Bhīmasena, at ang dalawa kong nakababatang kapatid.”

Verse 28

आगत्य तत्र पश्येथा अन्यानपि च बान्धवान्‌ । बान्धवै: सहिता: सर्वर्नन्दसे त्वमनिन्दिते

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Pagdating mo roon, makikita mo hindi lamang sila kundi pati ang iba pang mga kamag-anak. O babaeng walang kapintasan, na napalilibutan ng lahat mong kaanak, ikaw ay magagalak.”

Verse 29

धर्मे स्थित: सत्यधृति: कौन्तेयो5थ युधिष्ठिर: । जित्वा तु पृथिवीं सर्वा राजसूयं करिष्यति,“सदा धर्मपर स्थित रहनेवाले सत्यवादी कुन्तीनन्दन महाराज युधिष्ठिर सारी पृथ्वीको जीतकर राजसूययज्ञ करेंगे

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Si Yudhiṣṭhira, anak ni Kuntī—matatag sa dharma at matibay sa panatang katotohanan—pagkaraang mapagwagi ang buong daigdig, ay magsasagawa ng handog na Rājasūya.”

Verse 30

तत्रागच्छन्ति राजान: पृथिव्यां नृपसंज्ञिता: | बहूनि रत्नान्यादाय आगमिष्यति ते पिता,“उस समय वहाँ भूमण्डलके नरेशनामधारी सभी राजा आयेंगे। तुम्हारे पिता भी बहुत- से रत्नोंकी भेंट लेकर उस समय उपस्थित होंगे

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa panahong iyon, ang mga hari sa daigdig—yaong kinikilalang mga pinuno—ay darating doon. Darating din ang iyong ama sa oras na iyon, na may dalang maraming mahahalagang hiyas bilang handog.”

Verse 31

एकसार्थ प्रयातासि चित्रवाहनसेवया । द्रक्ष्यामि राजसूये त्वां पुत्र पालय मा शुचः

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sumama ka sa gayon ding karaban, upang maglingkod kay Citravāhana. Makikita kita sa paghahandog na Rājasūya. Sa ngayon, alagaan mo ang bata at huwag magdalamhati.”

Verse 32

बभ्रुवाहननाम्ना तु मम प्राणो महीचर: । तस्माद्‌ भरस्व पुत्र वै पुरुषं वंशवर्धनम्‌

“Ang nagtataglay ng pangalang Babhrūvāhana ay wari’y mismong aking buhay na nananahan sa ibabaw ng lupa. Kaya, mahal kong anak, palakihin at ingatan mo ang batang ito—isang marangal na lalaki na magpapalago at magpapatatag sa ating angkan.”

Verse 33

चित्रवाहनदायादं धर्मात्‌ पौरवनन्दनम्‌ | पाण्डवानां प्रियं पुत्रं तस्मात्‌ पालय सर्वदा

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang batang ito, ayon sa dharma, ay tagapagmana ni Citravāhana; subalit sa kanyang mismong pagkatao ay nagdudulot siya ng galak sa angkan ng Paurava. Kaya’t lagi mo siyang ingatan—ang minamahal na anak ng mga Pāṇḍava.”

Verse 34

विप्रयोगेन संतापं मा कृथास्त्वमनिन्दिते । चित्राड़दामेवमुक्त्वा गोकर्णममभितो5गमत्‌,“सती-साध्वी प्रिये! मेरे वियोगसे तुम संतप्त न होना।” चित्रांगदासे ऐसा कहकर अर्जुन गोकर्णतीर्थकी ओर चल दिये

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O ikaw na walang dungis, huwag mong hayaang lamunin ka ng dalamhati dahil sa ating paghihiwalay.” Pagkasabi nito kay Citrāṅgadā, umalis si Arjuna patungo sa banal na tīrtha ng Gokarṇa.

Verse 35

आद्य॑ पशुपते: स्थान दर्शनादेव मुक्तिदम्‌ । यत्र पापो5पि मनुज: प्राप्नोत्यभयदं पदम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ito ang sinaunang tahanan ni Paśupati; sa pagtanaw pa lamang ay nagkakaloob na ng kalayaan (moksha). Maging ang taong makasalanan, pagdating sa pook na iyon, ay nakakamit ang kalagayang walang pangamba.”

Verse 216

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वण्यर्जुनवनवासपर्व ण्यर्जुनतीर्थयात्रायां षोडशाधिकद्विशततमो<5ध्याय:

Sa gayon nagtatapos ang ika-216 na kabanata ng Ādi Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahaging tumatalakay sa pagkatapon ni Arjuna sa gubat—lalo na ang salaysay ng kanyang paglalakbay-dambana sa mga tīrtha.