Shloka 46
Gaṅgādvāra-tīrtha, Ulūpī-saṃvāda, and Arjuna’s Dharma-Deliberation (गङ्गाद्वार-तीर्थम्, उलूपी-संवादः)
मनोहरैश्ित्रगृहैस्तथाजगतिपर्वतै: । वापीभिविविधाभिशक्ष पूर्णाभि: परमाम्भसा,मनोहर चित्रशालाओं तथा राजाओंकी विहारयात्राके लिये निर्मित हुए कृत्रिम पर्वतोंसे भी वे उद्यान बड़ी शोभा पा रहे थे। उत्तम जलसे भरी हुई अनेक प्रकारकी बावलियाँ तथा कमल और उत्पलकी सुगन्धसे वासित अत्यन्त रमणीय सरोवर जहाँ हंस, कारण्डव तथा चक्रवाक आदि पक्षी निवास करते थे, उन उद्यानोंकी शोभा बढ़ा रहे थे
manoharaiś citragṛhaiḥ tathā jagatīparvataiḥ | vāpībhiḥ vividhābhiś ca pūrṇābhiḥ paramāmbhasā ||
Inilarawan ni Vāyu-deva ang mga hardin bilang maringal: pinalamutian ng mga kaakit-akit na bahay na may mga pinta, at ng mga burol na likha ng tao na itinindig sa lupa para sa paglilibang ng mga hari. Maraming uri ng mga balon-hagdang punô hanggang labi ng mainam na tubig ang lalo pang nagpaganda—kasama ang mga lawa ng lotus na mabango sa padma at utpala, na tinitirhan ng mga sisne at mga ibong-tubig gaya ng kāraṇḍava at cakravāka. Ipinahihiwatig ng tanawin ang isang kaunlarang may kaayusan: nagkakaisa ang kalikasan at gawang-tao para sa mapayapang ligaya, hindi para sa alitan.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ideal of civilized prosperity: rulers create spaces where art, water-management, and natural beauty support peaceful enjoyment. Ethically, it implies that good governance expresses itself not only in power but in sustaining life (water), order, and public well-being.
Vāyu-deva is describing the extraordinary beauty of gardens—ornamented buildings, artificial hills for royal recreation, and abundant waterworks like stepwells and fragrant lotus-ponds inhabited by water-birds—painting a vivid picture of a flourishing, well-appointed landscape.