Shloka 95
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
अन््येषां चैव भूतानां विविधानां समुद्धव: । महर्षेराश्रमपदे कण्वस्य च तपस्विन:,इसी पर्वमें अत्यन्त प्रभावशाली दैत्य, दानव, यक्ष, नाग, सर्प, गन्धर्व और पक्षियों तथा अन्य विविध प्रकारके प्राणियोंकी उत्पत्तिका वर्णन है। परम तपस्वी महर्षि कण्वके आश्रममें दुष्यन्तके द्वारा शकुन्तलाके गर्भसे भरतके जन्मकी कथा भी इसीमें है। उन्हीं महात्मा भरतके नामसे यह भरतवंश संसारमें प्रसिद्ध हुआ है
anyeṣāṁ caiva bhūtānāṁ vividhānāṁ samudbhavaḥ | maharṣer āśramapade kaṇvasya ca tapasvinaḥ ||
Isinasalaysay rin nito ang sari-saring pinagmulan ng iba pang mga nilalang. Sa pamayanang-ashram ng dakilang pantas na si Kaṇva—isang ascetic na sukdulan ang pagtalima sa tapa—ikinukuwento pa kung paanong si Duṣyanta, sa pamamagitan ng sinapupunan ni Śakuntalā, ay naging ama ni Bharata. Mula sa marangal na Bharatang iyon, ang angkan ay nakilala sa daigdig bilang dinastiyang Bhārata, na iniuugnay ang mga pinagmulan ng kosmos sa huwaran ng matuwid na paghahari na nakasalig sa kabanalan ng pag-aayuno at sa lehitimong pagmamana.
राम उवाच
Educational Q&A
The passage ties the fame of a royal lineage to righteous origins: legitimate succession and the sanctifying presence of tapas (ascetic power) in the āśrama setting. It suggests that enduring political identity (the Bhārata line) is grounded in moral order—proper lineage, restraint, and reverence for sages.
The text signals two strands of narration within this section: (1) accounts of the origins of many classes of beings, and (2) the episode at sage Kaṇva’s hermitage where Duṣyanta fathers Bharata through Śakuntalā, after which the dynasty becomes widely known as the Bhārata lineage.