Shloka 93
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
अन््येषां चैव शूराणामृषेद्वैपायनस्य च । अंशावतरणं चात्र देवानां परिकीर्तितम्,इसी पर्वमें क्षीरसागरके मन्थन और उच्चै:श्रवा घोड़ेके जन्मकी भी कथा है। परीक्षित्नन्दन राजा जनमेजयके सर्पयज्ञमें इन भरतवंशी महात्मा राजाओंकी कथा कही गयी है। सम्भवपर्वमें राजाओंके भिन्न-भिन्न प्रकारके जन्मसम्बन्धी वृत्तान्तोंका वर्णन है। इसीमें दूसरे शूरवीरों तथा महर्षि द्वैपषायनके जन्मकी कथा भी है। यहीं देवताओंके अंशावतरणकी कथा कही गयी है
anyeṣāṃ caiva śūrāṇām ṛṣer dvaipāyanasya ca | aṃśāvataraṇaṃ cātra devānāṃ parikīrtitam ||
Dito rin isinasalaysay ang mga kapanganakan at angkan ng iba pang mga bayani, pati ang pagsilang ng pantas na si Dvaipāyana (Vyāsa). Sa kaparehong daloy, ipinahahayag din ng salaysay ang aral ng “bahagyang paglusong” ng mga diyos—na may ilang nilalang na lumilitaw sa daigdig bilang pagpapakita ng bahagi ng kapangyarihan ng mga diyos—kaya’t ang mga susunod na pangyayari ay inilalarawan bilang kasaysayan ng tao at bilang pag-unlad na may huwarang banal at may bigat na aral sa dharma.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse signals an interpretive frame: major human actors are not merely historical figures but are connected to divine purpose through aṃśāvataraṇa (partial divine manifestation). This encourages reading the ensuing dynastic and heroic narratives as ethically consequential and cosmically situated, where dharma is tested within a divinely patterned world-order.
The text announces that it will recount (or has recounted) the origins of various heroes, the birth of the sage Dvaipāyana (Vyāsa), and the account of gods taking ‘portions’ to appear in the world—material that prepares the audience for the later emergence of key figures and the larger epic conflict.