Shloka 102
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
वारणावततयात्रायां मन्त्रो दुर्योधनस्य च । कूटस्य धार्तराष्ट्रेण प्रेषणं पाण्डवान् प्रति,लाक्षागृहदाहपर्वमें पाण्डवोंकी वारणावत-यात्राके प्रसंगमें दुर्योधनके गुप्त षड़्यन्त्रका वर्णन है। उसका पाण्डवोंके पास कूटनीतिज्ञ पुरोचनको भेजनेका भी प्रसंग है। मार्गमें विदुरजीने बुद्धिमान् युधिष्ठिरके हितके लिये म्लेच्छभाषामें जो हितोपदेश किया, उसका भी वर्णन है
vāraṇāvatatayātrāyāṁ mantro duryodhanasya ca | kūṭasya dhārtarāṣṭreṇa preṣaṇaṁ pāṇḍavān prati |
Kaugnay ng paglalakbay ng mga Pāṇḍava patungong Vāraṇāvata, inilalarawan ng salaysay ang lihim na pagpupulong ni Duryodhana at ang mapanlinlang na balak na binuo ng panig ni Dhṛtarāṣṭra—ang pagpapadala ng isang tusong ahente laban sa mga Pāṇḍava. Itinatanghal nito ang salungatang etikal sa pagitan ng lihim na pakana na pinatatakbo ng adharma at ng mapagbantay na pag-iingat upang ipagtanggol ang katuwiran, na malapit nang ipayo para sa kaligtasan ng mga Pāṇḍava.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the moral danger of kūṭa (deceit) in politics: when power is pursued through secret plots against the innocent, it marks a turn toward adharma. The broader episode contrasts such covert wrongdoing with the need for discernment and protective counsel in upholding dharma.
As the Pāṇḍavas are being sent to Vāraṇāvata, Duryodhana and the Dhārtarāṣṭra party form a secret plan and arrange for a deceptive agent to be dispatched against them—setting the stage for the lac-house (lākṣāgṛha) plot and the warnings that will follow.