Shloka 43

धृष्टद्युम्नेन समागतक्षत्रियगणगणना

Dhṛṣṭadyumna’s Enumeration of Assembled Kṣatriyas

Devanagari script

ततः प्रविष्टे राजर्षो तस्मिंस्तत्‌ पुरमुत्तमम्‌ । राज्ञस्तस्याज्ञया देवी वसिष्ठमुपचक्रमे,राजर्षि कल्माषपादके उस उत्तम नगरीमें प्रवेश करनेके पश्चात्‌ उक्त महाराजकी आज्ञाके अनुसार महारानी (मदयन्ती) महर्षि वसिष्ठजीके समीप गयीं

Transliteration

tataḥ praviṣṭe rājarṣau tasmiṁs tat puram uttamam | rājñas tasyājñayā devī vasiṣṭham upacakrame ||

Translation

Pagkapasok ng banal na haring-muni sa dakilang lungsod na iyon, ang reyna—alinsunod sa utos ng hari—ay lumapit sa dakilang pantas na si Vasiṣṭha.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः
• Form: Avyaya (ablatival adverb)

• प्रविष्टे: having entered / when (he) had entered
• प्रविष्टे: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: प्रविष्ट (प्र + √विश्)
• Form: Past passive participle; locative singular (masc./neut.) used as locative absolute

• राजर्षौ: in/when the royal sage (was)
• राजर्षौ: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: राजर्षि
• Form: Masculine; locative singular

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine/Neuter; locative singular

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter; accusative singular

• पुरम्: city
• पुरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुर
• Form: Neuter; accusative singular

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उत्तम
• Form: Neuter; accusative singular (agreeing with पुरम्)

• राज्ञः: of the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine; genitive singular

• तस्य: of him, his
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine; genitive singular

• आज्ञया: by (his) command
• आज्ञया: Karana
• Type: Noun
• Root: आज्ञा
• Form: Feminine; instrumental singular

• देवी: the queen, lady
• देवी: Karta
• Type: Noun
• Root: देवी
• Form: Feminine; nominative singular

• वसिष्ठम्: Vasiṣṭha
• वसिष्ठम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ
• Form: Masculine; accusative singular

• उपचक्रमे: approached, went near
• Type: Verb
• Root: उप + √क्रम्
• Form: Perfect (liṭ); 3rd person singular; Parasmaipada

Speaker

गन्धर्व उवाच

Characters & Entities

• Kalmaṣapāda (rājarṣi)
• Madayantī (devī, queen)
• Vasiṣṭha (ṛṣi)
• the excellent city (puram uttamam)