Shloka 36

धृष्टद्युम्नेन समागतक्षत्रियगणगणना

Dhṛṣṭadyumna’s Enumeration of Assembled Kṣatriyas

Devanagari script

ततः प्रतिययौ काले वसिष्ठ: सह तेन वै । ख्यातां पुरीमिमां लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वर,मनुजेश्वर! तदनन्तर यथासमय राजाके साथ वसिष्ठजी उनकी राजधानीमें गये, जो लोकोंमें अयोध्या पुरीके नामसे प्रसिद्ध है

Transliteration

tataḥ pratiyayau kāle vasiṣṭhaḥ saha tena vai | khyātāṃ purīm imāṃ lokeṣv ayodhyāṃ manujeśvara ||

Translation

Pagkaraan, sa takdang panahon, umalis si Vasiṣṭha na kasama siya at nagtungo sa bantog na lungsod na ito—Ayodhyā—na kilala sa mga daigdig, O panginoon ng mga tao.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय

• प्रतिययौ: went (back/along), proceeded
• प्रतिययौ: Karta
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• काले: at the (proper) time
• काले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वसिष्ठः: Vasiṣṭha
• वसिष्ठः: Karta
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सह: together with
• सह: Karana
• Type: Indeclinable
• Root: सह
• Form: अव्यय (सह-योगे तृतीया अपेक्षा)

• तेन: with him
• तेन: Karana
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वै: indeed, surely
• Type: Indeclinable
• Root: वै
• Form: अव्यय (निपात)

• ख्याताम्: renowned, famous
• ख्याताम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• लोकेषु: in the worlds, among people
• लोकेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• अयोध्याम्: Ayodhyā
• अयोध्याम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मनुजेश्वर: O lord of men (king)
• Type: Noun
• Root: मनुज + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

गन्धर्व उवाच

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Ayodhyā
• manujeśvara (the addressed king/lord of men)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights acting in due time (kāla) and proceeding under the guidance of a revered authority (Vasiṣṭha). In dharma-oriented narratives, timely action and counsel from the wise support orderly kingship and right conduct.

What is happening in the narrative?

Vasiṣṭha departs at the appropriate time together with the other person mentioned and they go to the famous city of Ayodhyā, described as renowned among the worlds, with the speaker addressing a 'lord of men' (a king).