Shloka 13
ग्रामीण तथा जंगली अन्न, फल-मूल, दूध, षड्रस भोजन, अमृतके समान मधुर परम उत्तम रसायन, खाने, पीने और चबानेयोग्य भाँति-भाँतिके पदार्थ, अमृतके समान स्वादिष्ठ चटनी आदि तथा चूसनेयोग्य ईख आदि वस्तुएँ तथा भाँति-भाँतिके बहुमूल्य रत्न एवं वस्त्र आदि सब सामग्रियोंको उस कामधेनुने प्रस्तुत कर दिया। सब प्रकारसे उन सम्पूर्ण मनोवांछित वस्तुओंके द्वारा हे अर्जुन! राजा विश्वामित्र भलीभाँति पूजित हुए ।। १०-- १२ || सामात्य: सबलश्चैव तुतोष स भृशं तदा । षद्धन्नतां सुपाश्चोरुं पुथुपछ्चसमावृताम्,उस समय वे अपनी सेना और मन्त्रियोंके साथ बहुत संतुष्ट हुए। महर्षिकी धेनुका मस्तक, ग्रीवा, जाँघें, गलकम्बल, पूँछ और थन--ये छः: अंग बड़े एवं विस्तृत थे।* उसके पारश्वभाग तथा ऊरु बड़े सुन्दर थे। वह पाँच पृथुल अंगोंसे सुशोभित थीः
grāmīṇāni tathā jaṅgalāny anna-phala-mūla-kṣīrāṇi ṣaḍrasa-bhojanāni ca | amṛtasamaṃ madhuraṃ paramottamaṃ rasāyanaṃ khādya-peya-carvya-bhakṣya-bhojyāni vividhāni padārthāḥ | amṛtasamaṃ svādiṣṭhā lehyāni (caṭny-ādayaḥ) ca cūṣyāṇi ikṣv-ādayaś ca vastūni | nānāvidhāni bahumūlyāni ratnāni vastrāṇi ca sarvāḥ sāmagrīḥ sā kāmadhenuḥ prādarśayat | sarvathā tābhiḥ sarvābhir manovāñchitaiḥ vastubhir he arjuna viśvāmitro rājā samyak pūjitaḥ || samātyaḥ sabalaś caiva tutoṣa sa bhṛśaṃ tadā | ṣaḍaṅgāṃ supuṣṭāṃ cāruṃ pṛthu-pārśva-samāvṛtām ||
Wika ng Gandharva: “Ang Kāmadhenū, ang bakang tumutupad ng nasa, ay sabay-sabay na nagluwal ng lahat—pagkaing mula sa nayon at mula sa gubat; mga prutas at ugat; gatas; mga putahe ng anim na lasa; at isang pinakadakilang rasayana, matamis na gaya ng amrita, na panumbalik-lakas. Di-mabilang ang mga bagay na maaaring kainin, inumin, nguyain, dilaan (gaya ng masasarap na chutney at sawsawan), at sipsipin (gaya ng tubo). Kasama pa nito ang maraming mahahalagang hiyas at mararangyang kasuotan. Sa lahat ng kaloob na minimithi, O Arjuna, si Haring Viśvāmitra ay pinarangalan sa bawat paraan. Pagkaraan, kasama ang kaniyang mga ministro at hukbo, siya’y labis na nalugod. Ang baka ng pantas ay busog at maganda, malapad ang anyo, at inilarawang may anim na pangunahing malalawak na bahagi—ulo, leeg, mga hita, laylayan ng leeg, buntot, at mga suso—at ang kaniyang tagiliran at balakang ay lalo pang kaaya-aya.”
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic hospitality and the ethical weight of honoring guests and kings through rightful means. It also underscores how spiritual or divine resources (like Kāmadhenu) are meant to support righteous reception and generosity, not mere greed or coercive possession.
A Gandharva narrates that Kāmadhenu miraculously provides every kind of food, drink, delicacy, and luxury—along with jewels and garments—so that King Viśvāmitra is fully honored. Viśvāmitra, accompanied by ministers and army, becomes highly satisfied, and the cow is described in her robust, beautiful form.