Shloka 20
और्वोपाख्यानम्
Aurva Episode: Restoration of Sight and Restraint of World-Destructive Anger
गड्जां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम् । रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा,प्राचीन कालमें हिमालयके स्वर्णशिखरसे निकली हुई गंगा सात धाराओंमें विभक्त हो समुद्रमें जाकर मिल गयी हैं। जो पुरुष गंगा, यमुना, प्लक्षकी जड़से प्रकट हुई सरस्वती, रथस्था, सरयू, गोमती और गण्डकी--इन सात नदियोंका जल पीते हैं, उनके पाप तत्काल नष्ट हो जाते हैं। ये गंगा बड़ी पवित्र नदी हैं। एकमात्र आकाश ही इनका तट है। गन्धर्व! ये आकाशकभमार्गसे विचरती हुई गंगा देवलोकमें अलकनन्दा नाम धारण करती हैं। ये ही वैतरणी होकर पितृलोकमें बहती हैं। वहाँ पापियोंके लिये इनके पार जाना अत्यन्त कठिन होता है। इस लोकमें आकर इनका नाम गंगा होता है। यह श्रीकृष्णद्वैपायन व्यासजीका कथन है
gaṅgāṃ ca yamunāṃ caiva plakṣajātāṃ sarasvatīm | rathasthāṃ sarayūṃ caiva gomatīṃ gaṇḍakīṃ tathā ||
Wika ni Arjuna: “(Tinutukoy ko) ang Gaṅgā at ang Yamunā, at ang Sarasvatī na sumisibol mula sa ugat ng punong Plakṣa; gayundin ang Rathasthā, ang Sarayū, ang Gomatī, at ang Gaṇḍakī. Sinasabi ng tradisyon na ang sinumang uminom ng tubig ng pitong banal na ilog na ito ay agad na nahuhugasan ang mga kasalanan. Pinupuri ang Gaṅgā bilang lubhang nagpapadalisay—ang ‘pampang’ niya’y sinasabing ang langit, sapagkat siya’y inilalarawang dumaraan sa landas na makalangit: sa daigdig ng mga deva siya’y tinatawag na Alakanandā; sa daigdig ng mga ninuno siya’y nagiging Vaitaraṇī, na napakahirap tawirin ng mga makasalanan; at sa daigdig ng tao siya’y kilala bilang Gaṅgā—gaya ng sinabi ni Vyāsa.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Sacred waters symbolize moral purification: contact with revered rivers is presented as a means to remove sin and renew dharmic life, while the cosmological names (Alakanandā/Vaitaraṇī/Gaṅgā) frame the river as a bridge across realms, emphasizing accountability for one’s deeds.
Arjuna enumerates a set of seven holy rivers and invokes their purifying power; the surrounding tradition explains Gaṅgā’s celestial and ancestral-world forms (Alakanandā and Vaitaraṇī) and attributes this teaching to Vyāsa.