Shloka 16
Kalmāṣapāda’s Encounter with Śakti and the Escalation of the Vasiṣṭha–Viśvāmitra Feud (कल्माषपाद–शक्ति प्रसङ्गः)
Devanagari script
ब्राह्मण उवाच स विनिश्ित्य मनसा पाज्चाल्यं प्रति बुद्धिमान | जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्नयम्,आगन्तुक ब्राह्मणने कहा--बुद्धिमान् द्रोणने पांचालराज ट्रुपदसे बदला लेनेका मन- ही-मन निश्चय किया। फिर वे कुरुवंशी राजाओंकी राजधानी हस्तिनापुरमें गये
Translation
Sabi ng Brahmin: Ang marunong na si Droṇa ay nagpasya sa loob-loob na maghiganti sa hari ng Pañcāla na si Drupada. Pagkaraan, nagtungo siya sa Nāgasāhvaya—ang kabisera ng mga Kuru, ang Hastināpura.
Word by Word
ब्राह्मणःthe Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विनिश्चित्यhaving determined/decided
विनिश्चित्य:
TypeVerb
Rootवि-नि-चित्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
मनसाwith (his) mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
पाञ्चाल्यम्the Panchala (king/one of Panchala)
पाञ्चाल्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards/against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
बुद्धिमान्intelligent
बुद्धिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
कुरुमुख्यानाम्of the foremost Kurus
कुरुमुख्यानाम्:
TypeNoun
Rootकुरुमुख्य
FormMasculine, Genitive, Plural
नगरम्city
नगरम्:
Karma
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Accusative, Singular
नागसाह्वयम्named 'Nāga' (i.e., Hastināpura)
नागसाह्वयम्:
TypeAdjective
Rootनागसाह्वय
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes