Shloka 1
एकचक्रानिवासे ब्राह्मणगृहदुःखश्रवणम् | Hearing the Brāhmaṇa Household’s Distress at Ekacakrā
अड-#-क- चतुश्नत्वारिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: पाण्डवोंकी वारणावत-यात्रा तथा उनको विदुरका गुप्त- उपदेश वैशम्पायन उवाच पाण्डवास्तु रथान् युक्तान् सदश्वैरनिलोपमै: । आरोहमाणा भीष्मस्य पादौ जगृहुरार्तवत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! वायुके समान वेगशाली उत्तम घोड़ोंसे जुते हुए रथोंपर चढ़नेके लिये उद्यत हो उत्तम व्रतको धारण करनेवाले पाण्डवोंने अत्यन्त दुःखी-से होकर पितामह भीष्मके दोनों चरणोंका स्पर्श किया। तत्पश्चात् राजा धृतराष्ट्र, महात्मा द्रोण, कृपाचार्य, विदुर तथा दूसरे बड़े-बूढ़ोंको प्रणाम किया। इस प्रकार क्रमश: सभी वृद्ध कौरवोंको प्रणाम करके समान अवस्थावाले लोगोंको हृदयसे लगाया। फिर बालकोंने आकर पाण्डवोंको प्रणाम किया
vaiśampāyana uvāca | pāṇḍavās tu rathān yuktān sad-aśvair anilopamaiḥ | ārohamāṇā bhīṣmasya pādau jagṛhur ārtavat ||
Sabi ni Vaiśampāyana: Nang ang mga Pāṇḍava ay handa nang sumakay sa kanilang mga karwaheng pandigma—na nakahila ang mahuhusay na kabayong kasingbilis ng hangin—lumapit sila sa lolo nilang si Bhīṣma na may matinding dalamhati, at buong paggalang na hinipo at hinawakan ang kanyang mga paa. Pagkaraan, yumukod sila kay Haring Dhṛtarāṣṭra, sa marangal na si Droṇa, kay Kṛpa, kay Vidura, at sa iba pang matatanda; ayon sa wastong pagkakasunod, nagbigay-galang sila sa lahat ng nakatatandang Kaurava, niyakap ang mga kaedad nila nang taos-puso, at pagkatapos ay lumapit ang mga batang lalaki upang magbigay-galang sa mga Pāṇḍava.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when facing injustice and imminent danger, one should uphold dharma through humility, gratitude, and proper conduct—especially honoring elders and maintaining social and familial obligations without abandoning inner discernment.
The Pāṇḍavas are departing for Vāraṇāvata. Before mounting their chariots, they respectfully touch Bhīṣma’s feet and then salute Dhṛtarāṣṭra, Droṇa, Kṛpa, Vidura, and other elders, embrace peers, and receive salutations from the younger boys—marking a formal, emotionally charged leave-taking.