Shloka 68
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
सुपुष्पित: स्थादफल: फलवान् स्याद् दुरारुह: । आम: स्यात् पक््वसंकाशो न च जीर्येत कहिचित्,नीतिज्ञ राजा ऐसे वृक्षके समान रहे, जिसमें फ़ूल तो खूब लगे हों परंतु फल न हों (वह बातोंसे लोगोंको फलकी आशा दिलाये, उसकी पूर्ति न करे)। फल लगनेपर भी उसपर चढ़ना अत्यन्त कठिन हो (लोगोंकी स्वार्थसिद्धिमें वह विघ्न डाले या विलम्ब करे)। वह रहे तो कच्चा, पर दीखे पकेके समान (अर्थात् स्वार्थ-साथकोंकी दुराशाको पूर्ण न होने दे)। कभी स्वयं जीर्ण न हो (तात्पर्य यह कि अपना धन खर्च करके शत्रुओंका पोषण करते हुए अपने-आपको निर्धन न बना दे)
supuṣpitaḥ sthād aphalaḥ phalavān syād durāruhaḥ | āmaḥ syāt pakvasaṅkāśo na ca jīryet kadācit ||
Sinabi ni Kaṇika: “Hayaan ang hari na maging tulad ng punong hitik sa bulaklak ngunit walang bunga—nangangako ng pakinabang sa salita ngunit hindi tunay na nagbibigay. Kahit magbunga man, gawin itong napakahirap akyatin—upang ang mga naghahanap ng kapakinabangan ay maharang o mapabalam. Hayaan itong hilaw ngunit magmukhang hinog—upang ang pag-asa ng mga makasarili ay hindi ganap na matupad. At huwag hayaang ito’y malanta—ibig sabihin, huwag niyang gawing dukha ang sarili sa paggugol ng sariling yaman upang pakainin at palakasin ang mga kaaway.”
कणिक उवाच
Educational Q&A
Kaṇika advocates a hard, calculating model of kingship: appear generous and promising, but remain difficult to access and avoid actually granting benefits that empower rivals; preserve one’s own resources and do not weaken oneself by sustaining enemies.
In the Ādi Parva, Kaṇika is delivering counsel on statecraft (nīti) to a ruler, using the metaphor of a tree to describe how a king should manage expectations, access, and resources in dealings with self-interested people and potential enemies.