Shloka 53
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
शपथेनाप्यरिं हन्यादर्थदानेन वा पुनः । विषेण मायया वापि नोपेक्षेत कथंचन । उभौ चेत् संशयोपेतौ श्रद्धावांस्तत्र वर्द्धते,सौगंध खाकर, धन अथवा जहर देकर या धोखेसे भी शत्रुको मार डाले। किसी तरह भी उसकी उपेक्षा न करे। यदि दोनों राजा समानरूपसे विजयके लिये यत्नशील हों और उनकी जीत संदेहास्पद जान पड़ती हो तो उनमें भी जो मेरे इस नीतिपूर्ण कथनपर श्रद्धा- विश्वास रखता है, वही उन्नतिको प्राप्त होता है
śapathenāpy ariṃ hanyād arthadānena vā punaḥ | viṣeṇa māyayā vāpi nopekṣeta kathaṃcana | ubhau cet saṃśayopetau śraddhāvāṃs tatra varddhate ||
Sinabi ni Kaṇika: “Kahit sa pamamagitan ng panunumpa (bilang pakana), o sa pagbibigay ng yaman, dapat pabagsakin ang kaaway; gayundin sa lason o panlilinlang—huwag kailanman pabayaan ang kaaway sa anumang paraan. Kung ang dalawang hari ay kapwa nagsisikap para sa tagumpay at tila di-tiyak ang kahihinatnan, ang may pananampalataya sa payong ito na nakabatay sa patakaran ang siyang magkakamit ng bentahe at aangat.”
कणिक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches an aggressively pragmatic doctrine of kingship: an enemy should not be ignored, and victory may be pursued through any effective means—oaths, bribery, poison, or deception. In a contested struggle where success is uncertain, the party that firmly trusts and applies such policy-counsel is said to prosper.
Kaṇika is delivering hard-edged political counsel (rājanīti) within the Adi Parva context, urging a ruler to adopt uncompromising measures against rivals. The verse frames a scenario of two evenly matched kings and claims that adherence to this strategic doctrine becomes the decisive advantage.