Ādi-parva Adhyāya 132 — Duryodhana’s Instructions to Purocana at Vāraṇāvata
Lākṣāgṛha Planning
वैशम्पायन उवाच तमब्रवीत् त्वयादुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तब द्रोणाचार्यने उससे कहा--“तुम मुझे दाहिने हाथका आँगूठा दे दो”
Vaiśampāyana uvāca: tam abravīt—tvayā duṣṭho dakṣiṇo dīyatām iti.
Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkatapos ay sinabi niya sa kanya, “Kailangan mong ibigay sa akin ang hinlalaki ng iyong kanang kamay bilang guru-dakṣiṇā.” Sa tensiyong etikal ng salaysay, ang hinihinging ito ay nagsisilbing malupit na “kabayaran sa guro,” sinusubok ang pagsunod at inilalantad kung paanong ang awtoridad ay maaaring gamitin upang pigilan ang galing ng isang tagalabas.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights the moral complexity of guru-dakṣiṇā: a teacher’s authority can be framed as rightful due, yet it can also become an instrument to limit another’s potential. It invites reflection on dharma in education—fairness, responsibility, and the ethical use of power.
In Vaiśampāyana’s narration to King Janamejaya, Droṇa addresses the youth and demands the ‘right (thumb)’ as the teacher’s fee—an act that, in the broader episode, is meant to curb the student’s extraordinary skill.