Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः

Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue

इष्वस्त्रज्ञान्‌ पर्यपृच्छदाचार्यान्‌ वीर्यसम्मतान्‌ | नाल्‍्पधीर्ना महाभागस्तथा नानास्त्रकोविद:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! कृपाचार्यके द्वारा पूर्णतः शिक्षा मिल जानेपर पितामह भीष्मने अपने पौत्रोंमें विशिष्ट योग्यता लानेके लिये उन्हें और अधिक शिक्षा देनेकी इच्छासे ऐसे आचार्योकी खोज प्रारम्भ की, जो बाण-संचालनकी कलामें निपुण और अपने पराक्रमके लिये सम्मानित हों। उन्होंने सोचा--'जिसकी बुद्धि थोड़ी है, जो महान्‌ भाग्यशाली नहीं है, जिसने नाना प्रकारकी अस्त्र-विद्यामें निपुणता नहीं प्राप्त की है तथा जो देवताओंके समान शक्तिशाली नहीं है, वह इन महाबली कौरवोंको अस्त्र-विद्याकी शिक्षा नहीं दे सकता।” नरश्रेष्ठ) यों विचारकर भरतश्रेष्ठ गंगानन्दन भीष्मने भरद्वाजवंशी, वेदवेत्ता तथा बुद्धिमान द्रोणको आचार्यके पदपर प्रतिष्ठित करके उनको शिष्यरूपमें पाण्डवों तथा कौरवोंको समर्पित कर दिया

iṣv-astrajñān paryapṛcchad ācāryān vīrya-sammatān | nālpa-dhīr nā mahābhāgas tathā nānāsra-kovidaḥ ||

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nagsimulang magtanong si Bhīṣma upang humanap ng mga gurong bihasa sa pana at sa kaalamang pangsandata, mga lalaking iginagalang dahil sa kanilang kagitingan. Sapagkat inisip niya na ang may munting talino, kapos sa kapalaran at dangal, at hindi sanay sa sari-saring agham ng armas—at hindi rin taglay ang lakas na tila sa mga diyos—ay hindi makapaghuhubog nang wasto sa makapangyarihang mga Kaurava (at sa mga prinsipe). Kaya’t hindi lamang pagtuturo ang hinanap niya, kundi isang gurong karapat-dapat humubog sa kanilang lakas sa pamamagitan ng disiplinadong kaalaman.

इषुin/with arrows
इषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइषु
FormMasculine, Locative, Singular
अस्त्रweapon (missile-weapon)
अस्त्र:
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Nominative, Singular
ज्ञान्knowing, skilled (in)
ज्ञान्:
Karma
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) / ज्ञान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
परिaround, thoroughly
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि
अपृच्छत्asked, inquired
अपृच्छत्:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
आचार्यान्teachers
आचार्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootआचार्य
FormMasculine, Accusative, Plural
वीर्यby valor/power
वीर्य:
Karana
TypeNoun
Rootवीर्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
सम्मतान्esteemed, honored
सम्मतान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसम् + मन् (धातु) / सम्मत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
अल्पsmall, little
अल्प:
TypeAdjective
Rootअल्प
FormMasculine, Nominative, Singular
धीःintellect
धीः:
TypeNoun
Rootधी
FormFeminine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
महाभागःa very fortunate/noble person
महाभागः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाभाग
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
not
:
TypeIndeclinable
Root
नानाvarious, many kinds of
नाना:
TypeIndeclinable
Rootनाना
अस्त्रin weapons (missile-weapons)
अस्त्र:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Locative, Plural
कोविदःskilled, expert
कोविदः:
Karta
TypeAdjective
Rootकोविद
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīṣma
Ā
ācāryas (teachers)
K
Kauravas