Shloka 16
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
Devanagari script
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे | धार्तराष्ट्रान भीमसेन: सर्वान् स परिमर्दति,दौड़नेमें, दूर रखी हुई किसी प्रत्यक्ष वस्तुको सबसे पहले पहुँचकर उठा लेनेमें, खान- पानमें तथा धूल उछालनेके खेलमें भीमसेन धृतराष्ट्रके सभी पुत्रोंका मानमर्दन कर डालते थे
Translation
“Sa bilis ng pagtakbo, sa pag-abot at pagkuha muna ng bagay na inilagay sa malayo bilang puntirya, sa pagkain at pag-inom, at sa larong paghila at pagpapalipad ng alikabok—sa lahat ng ito, si Bhīmasena ay laging nakahihigit at napapahiya ang lahat ng anak ni Dhṛtarāṣṭra.”
Word by Word
जवेin speed; in running
जवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजव
FormMasculine, Locative, Singular
लक्ष्याभिहरणेin carrying off the target (i.e., reaching first and taking the object)
लक्ष्याभिहरणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलक्ष्य-अभिहरण
FormNeuter, Locative, Singular
भोज्येin food/eating
भोज्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभोज्य
FormNeuter, Locative, Singular
पांसुविकर्षणेin dragging/raising dust (a dust-throwing game)
पांसुविकर्षणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपांसु-विकर्षण
FormNeuter, Locative, Singular
धार्तराष्ट्रान्the sons of Dhritarashtra (the Kauravas)
धार्तराष्ट्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
FormMasculine, Accusative, Plural
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
परिमर्दतिcrushes; humiliates; overpowers
परिमर्दति:
Kriya
TypeVerb
Rootपरि-मृद्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes