Shloka 18

Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)

Devanagari script

रक्ष्यमाणो मया नित्यं वीर: सततमात्मवान्‌ । कथं त्वामत्यतिक्रान्त: शापं जानन्‌ वनौकस:,'माद्री! मैं सदा वीर एवं जितेन्द्रिय महाराजकी रक्षा करती आ रही थी। उन्होंने मृगके शापकी बात जानते हुए भी तुम्हारे साथ बलपूर्वक समागम कैसे किया?

Transliteration

rakṣyamāṇo mayā nityaṃ vīraḥ satatam ātmavān | kathaṃ tvām atyatikrāntaḥ śāpaṃ jānan vanaukasaḥ |

Translation

Wika ni Kuntī: “Mādrī! Araw-araw ay binabantayan ko ang haring bayani at may pagpipigil-sa-sarili. Paano niya—na batid ang sumpa ng ermitanyong nananahan sa gubat—nalampasan pa ang pagpipigil at sapilitang nakipagniig sa iyo?”

Word by Word

• रक्ष्यमाणः: being protected
• रक्ष्यमाणः: Karta
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: शानच् (वर्तमान-कालिक कर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana
• Type: Noun
• Root: अस्मद्
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य

• वीरः: the hero/valiant man
• वीरः: Karta
• Type: Noun
• Root: वीर
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सततम्: constantly
• सततम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: सतत

• आत्मवान्: self-controlled, possessed of self
• आत्मवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: आत्मवत्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कथम्: how?
• Type: Indeclinable
• Root: कथम्

• त्वाम्: you (object)
• त्वाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: युष्मद्
• Form: त्रिलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अत्यतिक्रान्तः: having transgressed/overstepped
• अत्यतिक्रान्तः: Karta
• Type: Verb
• Root: अति + अतिक्रान्त (√क्रम्)
• Form: क्त (भूतकर्मणि/निष्ठा), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शापम्: the curse
• शापम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शाप
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जानन्: knowing
• जानन्: Karta
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान-कालिक कर्तरि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वनौकसः: the forest-dweller (ascetic)
• वनौकसः: Karta
• Type: Noun
• Root: वनौकस्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• माद्रि: O Madri!
• Type: Noun
• Root: माद्री
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Mādrī
• the king (Pāṇḍu, implied by context)
• forest-dwelling sage/ascetic (vanaukasaḥ, implied source of the curse)
• curse (śāpa)